gototopgototop
Sunday 28 May 2017
 

Ειδική Μόνιμη Επιτροπή Περιφερειών (Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα) (15/05/2017)

  Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα, 153 χρόνια μετά Στη συνεδρίαση απευθύνει χαιρετισμό ο ...

'Ενωση των Επτανήσων με την Ελλάδα,153 χρόνια μετά (15/05/2017)

  Την εκδήλωση, που έγινε υπό την αιγίδα της Βουλής των Ελλήνων, διοργάνωσαν η Ένωση Επτανησίω...

Πρόσκληση εκδήλωσης για την 153η Επέτειο της Ένωσης των Επτανήσων με την Ελλάδα

  ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ   Η είσοδος στις εκδηλώσεις, οι οποίες θα πραγματοποιηθούν στην Βουλή των Ε...

153η Επέτειος της Ένωσης των Επτανήσων με την Ελλάδα

    Ένωση Επτανησίων Ελλάδας   Αθήνα 5/5/2017     ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ &nb...

Πολιτισμός

«ΟΜΙΛΙΕΣ» Ένα θέατρο για δρόμους και πλατείες

 

Παρασκευή, 08 Μάρτιος 2013 17:38

 

 

Διονύση Φλεμοτόμου

 «ΟΜΙΛΙΕΣ»
ΕΝΑ ΘΕΑΤΡΟ ΓΙΑ ΔΡΟΜΟΥΣ ΚΑΙ ΠΛΑΤΕΙΕΣ

 

 

Ο πολύς Δημήτριος Γουζέλης, παραδίδοντάς μας τον περίφημο και μοναδικό «Χάση» του, μας πληροφορεί πως δεν τον έγραψε με άλλο σκοπό «πάρεξ δια ξεφάντωσιν των φίλων». Άθελά του, ίσως, μας δίνει με αυτήν του την περιεκτική έκφραση έναν ορισμό του λαϊκού θεάτρου της Ζακύνθου, των γνωστών «Ομιλιών».

Πράγματι, το ιδιότυπο αυτό είδος της λαϊκής έκφρασης των κατοίκων του νησιού μας έχει πάνω απ’ όλα σκοπό την διασκέδαση των απλών ανθρώπων, γι’ αυτό και κυρίως παίζεται την πιο εύθυμη και ελεύθερη εποχή του χρόνου, την περίοδο του Καρναβαλιού. Το εκφράζει άριστα και το γνωστό τελάλημα:


Σωπάτε κύρ(γ)ιοι το λοιπόν, την Ομιλία να πούμε
να την γροικήσει ο λαός και να φχαριστηθούμε.


Κ’ είναι πράγματι ευτύχημα για ένα λαό να ευχαριστιέται με θέατρο, να ψυχαγωγείται με τέχνη! Κάτι τέτοιο επαληθεύει την παιδεία του και τον πολιτισμό του!

 Ήδη από το 1571 οι Ζακυνθινοί γιόρτασαν με θεατρική παράσταση τη νίκη των χριστιανικών δυνάμεων στην ναυμαχία της Ναυπάκτου, παίζοντας ένα έργο συμβολικό, τους «Πέρσες» του Αισχύλου, στην παλιά τους πόλη, που για ασφάλεια βρισκόταν περιτειχισμένη μέσα στο Κάστρο. Με τον τρόπο αυτό δείχνουν την αγάπη τους για τις τέχνες και πρωτοπορούν. Η παράσταση αυτή έγινε από νέους ευγενείς, που οι φαμίλιες τους ήταν γραμμένες στο Libro d’ Oro. Μα κι ο λαός φαίνεται να μην πηγαίνει πίσω.

Την περίοδο του Καρναβαλιού, η οποία μεταφέρθηκε από την τότε Γαληνοτάτη πρωτεύουσα και άρχιζε την εποχή εκείνη από την γιορτή του Άι-Γιαννιού, την επόμενη των Φώτων, διοργάνωνε θεατρικές παραστάσεις σε δρόμους και πλατείες και με τον τρόπο αυτό ετυμολογούσε σωστά και στην πράξη την αρχαιοελληνική λέξη ψυχαγωγία.

Η χρονική αυτή στιγμή της Αποκριάς δικαιολογούσε άριστα αυτήν του την έκφραση. Οι μεταμφιέσεις και η αντιστροφή των φύλων επέτρεπαν την συμμετοχή στις «Ομιλίες» μόνο των ανδρών και η ανατροπή των κοινωνικών δεδομένων δεν ξένιζε που δικαιωνόταν ο ποπολάρος και έχανε ο αριστοκράτης. Η μωρέττα, επίσης, παρείχε την ασφάλεια της δημοκρατίας και επέτρεπε την πολυπόθητη ελευθεροτυπία.

Στις κλασσικές «Ομιλίες» κυριαρχούσε ο έρωτας και θριάμβευε η δικαιοσύνη. Οι πόθοι, δηλαδή, και οι επιθυμίες του λαού γινόταν πράξη στην θεατρική του έκφραση και μέσα από την συνισταμένη των τεχνών πραγματοποιούσαν οι απλοί άνθρωποι εξεγέρσεις και επαναστάσεις.

Ο Κρίνος παντρεύεται τελικά την Ανθία και ο Αλέξης την Χρυσαυγή του. Τα νιάτα υπερτερούν και τα γηρατειά έχαναν την πατροπαράδοτη εξουσία τους. Και δεν θα μπορούσε να  συμβεί κάτι το διαφορετικό σε μια εποχή του χρόνου, που ο δύσκολος χειμώνας χάνονταν και η επερχόμενη άνοιξη δημιουργούσε πολλές και ποικίλες υποσχέσεις.

Δεν είναι τυχαίο, που οι κλασσικές «Ομιλίες» παρουσιάζουν πάντα και δικαστήριο, το οποίο δεν εκφράζει πια την εξουσία, όπως στην πράξη συμβαίνει, αλλά τον λαό και την επιθυμία του ακροατηρίου ή πιο σωστά των θεατών της παράστασης. Αυτό ενώνει θεατρίνους και θεατές και αποδεικνύει πως οι δύο αυτές λέξεις έχουν κοινό το πρώτο τους συνθετικό, γι’ αυτό και συνυπάρχουν, δίχως να τους χωρίζουν πάρκα και αυλαίες.

Και πράγματι. Οι «Ομιλίες» παίζονταν σε δρόμους και πλατείες, δίχως σκηνικά και φορτωμένες σκηνογραφίες. Είχαν, δηλαδή, μια σκηνική οικονομία, που χρόνια μετά θα την αναζητούσε το λόγιο θέατρο και πολύ αργότερα θα την ανακάλυπταν οι πρωτοποριακοί σκηνοθέτες.

Ο τελάλης σταματούσε να διαλαλεί με την κουδούνα του, οι θεατρίνοι έπαιρναν θέση σε κεντρικό σημείο, οι θεατές έκαναν τριγύρω έναν αυτοσχέδιο κύκλο και η διδασκαλία ξεκινούσε. Έτσι μπορούσε σκηνή και κοινό να γίνουν ένα και όλοι να συμμετέχουν ενεργά στην παράσταση.

Τα δρώμενα μάλιστα δεν περιορίζονταν την ώρα μόνο της παράστασης, αλλά πραγματοποιούνταν και όσο ο περιφερόμενος θίασος πήγαινε από την μια γειτονιά στην άλλη, με τα πειράγματα των θεατών και τις αυτοσχέδιες απαντήσεις των ηθοποιών, αλλά και τα άλλα τυχαία, εκτός υπόθεσης συμβάντα, τα οποία τελικά έδεναν μαζί της και γίνονταν μέρος της. Χαρακτηριστική γι’ αυτήν την υπόθεση είναι η πληροφορία που μας δίνει η Μαριέττα Γιαννοπούλου-Μινώτου, στην οποία το λαϊκό θέατρο πολλά χρωστάει. «Καμιά φορά», γράφει, «σαν περπατεί ο θίασος, ακούς ν’ απευθύνονται στην Αφροδίτη φωνάζοντάς τον Νικόλα ή βλέπεις την Ανθία να καπνίζει ξέγνοιαστα». Και αυτό είναι σίγουρα μια σωτήρια προέκταση της παράστασης.

Μα και το τυχαίο, το οποίο στην τέχνη είναι τις περισσότερες φορές δημιουργικό, παίζει συχνά σημαντικό ρόλο στο λαϊκό θέατρο της Ζακύνθου. Γι’ αυτό ας θυμηθούμε μια μαρτυρία του Διον. Ρώμα, η οποία τονίζει την μεγάλη αξία αυτής της παραμέτρου. «Θυμάμαι εγώ ο ίδιος», μας διηγείται, «μιαν Ομιλία που παρακολούθησα παιδί εδώ και κάπου 50 χρόνια, (Άγιοι Πάντες τι αριθμός!). Ήταν ο “Κρίνος και η Ανθία”, κατά την οποία το παλικάρι κλέβει την βασιλοπούλα και καταλήγει στο Κριτήριο. Με αγωνία περιμένει η Ανθία τριγυρισμένη από την Αυλή της. Λες και τη βλέπω την καημένη ν’ αγανακτεί για τη θανατική καταδίκη του αγαπημένου της και μουντζώνοντας να σκούζει: “Τον Κρίνο εδικάσατε: Όρσεεε τσοι δικαστάδες!!!”. Συγχρόνως όμως η απότομη κίνηση του φασκελώματος παραμέρισε λίγο τη μάσκα και λάμψανε στο φως του ήλιου οι αρειμάνιες ξανθές … μουστάκες της».

Μα πέρα από το εκτός σκηνοθεσίας, αλλά εντελώς μέσα στην παράσταση, ευτράπελο, το οποίο χαρακτηρίζει την ελευθερία του λαϊκού θεάτρου της Ζακύνθου, ας δούμε και μιαν άλλη παράμετρο, δείγμα και αυτό χαρακτηριστικό του, το οποίο μας τονίζει ο πολυτάλαντος συγγραφέας του «Περίπλου». Είναι το φως του ήλιου, το οποίο δεν κάνει μόνο να φανεί το ανατρεπτικό φύλο της πρωταγωνίστριας, αλλά είναι και ο φυσικός φωτισμός της «Ομιλίας». Οι απλοί, ερασιτέχνες θεατρίνοι με αυτό έμαθαν να παίζουν και μ’ αυτό ελευθέρωναν την έκφρασή τους. Προβολείς, μικρόφωνα και άλλα σχετικά τους ήταν άχρηστα και η παρουσία τους σε μια δική τους παράσταση θα έβλαπτε και θα στερούσε τον αυθορμητισμό και την πηγαία έκφραση.

Η σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο τραγουδιστή φωνή τους μεγεθυνόταν μέσα από τη μάσκα και η ερμηνευτική τους οικονομία γινόταν ο πλούτος της καλλιτεχνικής τους προσπάθειας. Ήξεραν να εκφραστούν δίχως πουντέλια και να κάνουν τέχνη χωρίς φτιασιδώματα. Αυτό δίνει και την μεγαλύτερη αξία στην προσπάθειά τους και διαχρονικότητα στην τέχνη τους.  

Είχα την τύχη να γνωρίσω στα παιδικά μου χρόνια το ξεψύχισμα του επτανησιακού πολιτισμού και να δω τέτοιες παραστάσεις. Πολλές, μάλιστα, με τον αξέχαστο Γεράσιμο Πανά, τον σπουδαίο αυτό λαϊκό θεατρίνο, ο οποίος ήταν μια φιγούρα ανεπανάληπτη. Ξεκινούσε ο θίασος από τον Άγιο Παύλο ή τουλάχιστον αυτό πίστευε η δική μου γεωγραφική γνώση της Χώρας, μια και ίσως δεν ξεχνούσαν και τον μακρινό για με Άγιο Λάζαρο, προχωρούσαν, μέσω Τσαρουχαρέικων, προς τους Αγίους Σαράντες, όπου σταματούσαν για να δώσουν παράσταση και μετά και από άλλες στάσεις κατέληγαν στον Φόρο, την ιστορική πλατεία του Αγίου Μάρκου, την πολυκύμαντη, όσο και οι κατά καιρούς ονομασίες της, όπου εκεί γινόταν και το φινάλε.

Απαραίτητες, τότε, και οι «κουνουπιδίες», έκφραση και συνέχεια της τζαντιώτικης μάντζιας και τα πειράγματα του κοινού, με τις αναγκαίες, αθυρόστομες, συχνά, απαντήσεις των θεατρίνων. Αυτά έδιναν στην παράσταση άλλη διάσταση και της σταθεροποιούσαν τον χαρακτηρισμό του λαϊκού θεάτρου.

Συχνά στις «Ομιλίες» έβγαινε και δίσκος, όχι για να καλυφθούν τα ελάχιστα έξοδα, δείγμα της οικονομίας της αληθινής τέχνης ή να κερδίσουν οι ηθοποιοί, αλλά για να μπορέσουν να πιούν το βράδυ το κρασάκι τους στην ταβέρνα και να μην είναι εντελώς άφραγκοι. Πολλές φορές, επίσης, τον λαϊκό θίασο τον καλούσαν για παράσταση στα διάφορα αρχοντικά, με το απαραίτητο, βέβαια, ρεγάλο.

Την καθολική διάσταση που είχαν πάρει οι «Ομιλίες» στο νησί την επιβεβαιώνει και το γεγονός πως νωρίς πέρασαν και αυτές στην σημαντική εβραϊκή κοινότητα της Ζακύνθου, η οποία τις προσάρμοσε στα δικά της δεδομένα. Έτσι οι παραστάσεις τους δίνονταν στην χαρούμενη περίοδο του Πουρίμ και με αυτές διασκέδαζαν Εβραίοι, αλλά και χριστιανοί, που τις παρακολουθούσαν.

Πολύτιμη γι’ αυτήν την πτυχή και έκφραση του λαϊκού θεάτρου της Ζακύνθου είναι η μαρτυρία του Αβραάμ Μ. Μόρδου, η οποία δημοσιεύεται στο βιβλίο του Σαμουήλ Ερμ. Μόρδου «Οι Εβραίοι της Ζακύνθου, χρονικό πέντε αιώνων». Εκεί διαβάζουμε τα εξής χαρακτηριστικά: «Το Πουρίμ ήταν γιορτή χαράς και ευθυμίας με ανταλλαγές γλυκών μεταξύ των πλέον κοντινών μας συγγενών και φίλων, με υπαίθριες ομιλίες, που διοργάνωνε η εβραϊκή παροικία με σκοπό την διασκέδαση των μελών της Κοινότητας, καθώς και όλου του κόσμου».

Απ’ αυτήν την μαρτυρία, εκτός από την αρμονική συνύπαρξη των Χριστιανών και των Εβραίων της Ζακύνθου, η οποία βρίσκει το αποκορύφωμά της στην περίοδο της Γερμανικής Κατοχής, με την διάσωση των δεύτερων, φαινόμενο μοναδικό στην παγκόσμια ιστορία, πρέπει να σταθούμε και σε μια άλλη σημαντική φράση, η οποία επιβεβαιώνει τα όσα στην αρχή ισχυριστήκαμε. Οι «Ομιλίες» είχαν σκοπό την διασκέδαση, όπως σημειώνει κάποιος που τις έζησε, γι’ αυτό και στο χαρούμενο και εύθυμο Πουρίμ, όπως ακριβώς στο Καρναβάλι των χριστιανών.

Οι «Ομιλίες» της Ζακύνθου τείνουν κάποτε να ατονήσουν και ίσως να ξεχαστούν, αλλά τους δίνει πνοή η Διεθνής Συνάντηση μεσαιωνικού και Λαϊκού Θεάτρου, η οποία, μεταξύ των άλλων, διέσωσε και έδωσε την αξία που έπρεπε στην πανάρχαια αυτή συνήθεια των προγόνων μας.

Με τον καιρό, όμως, και κυρίως την πολυσυζητημένη εποχή της Μεταπολίτευσης, όταν τα πάντα θα έπρεπε ν’ αλλάξουν, μετά από την καταπίεση μιας ολόκληρης επταετίας και συχνά δίχως λόγο και αιτία το λαϊκό θέατρο της Ζακύνθου άρχισε να αλλάζει μορφή και να χάνει την αυθεντικότητα της πρωταρχικής του έκφρασης. Λίγο η τηλεόραση, λίγο ο δίχως σκέψη μιμητισμός, λίγο οι νεότερες ιστορικές συνθήκες, αφαίρεσαν τις μάσκες, δίνοντας συχνά μορφή τραβεστί στους θεατρίνους. Έβαλαν γυναίκες στην ερμηνεία, στερώντας τα δημιουργικά παραλειπόμενα και προπάντων φόρτωσαν σκηνή και σκηνικό με ό,τι η λαϊκή δημιουργία τόσα χρόνια απέφευγε και απεχθανόταν. Έτσι είδαμε στον Άγιο Μάρκο «Ομιλία» με κυριολεκτικά πάνω στο πάρκο «την Άρτα και τα Γιάννενα», με επαγγελματικούς φωτισμούς, με συμμετοχή γυναικών στους ανάλογους ρόλους, μικρόφωνα και συχνά δίχως τον απαραίτητο δεκαπεντασύλλαβο.

Ίσως ήταν η αναγκαία έκφραση των καιρών και η κακή επιρροή των σίριαλς. Το φυσικό φως του ήλιου το αντικατέστησαν τότε οι προβολείς, τα ηχεία της χειροποίητης μωρέττας, τα μικρόφωνα και το λαϊκό πήρε την μορφή του μικροαστικού και του νεοπλουτίστικου. Παρότι, δε, γράφτηκαν σημαντικά νέα έργα, που με το ταλέντο και τη γνώση των δημιουργών τους, πλούτισαν το ρεπερτόριο, η έκφρασή τους άρχισε να παίρνει άλλη μορφή και το αποτέλεσμα κινδύνευε να γίνει νόθο, σε σχέση με την πρωταρχική γνησιότητα.

Αντί για τον Κρίνο, την Ανθία, τον Αλέξη, την Χρυσαυγή, την Δάφνη, τον Μυρτίλο, τον Φίσκο, τον Φέξη, τον Ξάνθιπππο και τον Μπελέτη, πολιτικά πρόσωπα εμφανίζονταν στην σκηνή, αριστοτεχνικά διακωμωδούμενα, αλλά έχοντα θέση σε επιθεώρηση μάλλον, παρά σε «Ομιλία». Το ίδιο συνέβη και με τα τουριστικά επακόλουθα, την κριτική των τεκταινόμενων, αλλά και την παρουσίαση της νεοπλουτίστικης πραγματικότητας.

Άλλοι ισχυρίστηκαν πως όλα αυτά ήταν απαραίτητα και πως μπόλιαζαν με νέο αίμα τις «Ομιλίες» και άλλοι τα πολέμησαν και τα ειρωνεύτηκαν, θέλοντας να παραμείνει το πανάρχαιο αυτό είδος της λαϊκής έκφρασης στις αρχικές του εκφράσεις.

Το ποιοι έχουν δίκιο θα το αποδείξει ο χρόνος και η ιστορία. Ίσως, όμως, η αλήθεια βρίσκεται στην χρυσή τομή και εκεί υπάρχει η λύση. Μπορεί η ανανέωση του θεατρικού αυτού είδους και η προσαρμογή του στο σήμερα να είναι απαραίτητη, αν, βέβαια αποδειχθεί η συνέχεια και το συμπαγές της εξελικτικής αλυσίδας, αλλά αυτό πρέπει να γίνει απαραίτητα με σύνεση και σπουδή και προπάντων βασισμένο στην επιστημονική και ουσιαστική γνώση του χθες. Το έτσι κάνω, γιατί έτσι νομίζω, της επιπόλαιας έκφρασης, που μας μαστίζει, είναι και επίφοβο και καταστροφικό. Ισοπεδώνει και ούτε δημιουργεί, ούτε προχωρεί.

Η ουσιαστική, όμως, γνώση της ιστορίας, δεν είναι διόλου εύκολη υπόθεση και απαιτεί κόπο, μέθοδο και προπάντων πολύμορφη παιδεία. Μα για να γίνουν όλα αυτά απαιτείται η πλήρης γνωριμία με το αντικείμενο. Πρέπει πρώτα να διαπιστώσουμε τι ακριβώς είναι οι «Ομιλίες» και μετά να δούμε αν χρειάζεται να τις συνεχίσουμε και να τις προσαρμόσουμε στους καιρούς μας.

Στην προσπάθεια αυτής της γνώσης κινούμενη και θέλοντας να προτείνει την επαναφορά του θέματος στην ουσιαστική του βάση, απαλλαγμένο από όλα αυτά που του φόρτωσε επίφοβα η επιπολαιότητα της εποχής μας, η Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία «Giostra di Zante», η οποία τα τελευταία χρόνια και συγκεκριμένα από το 2005 έχει επαναφέρει στην καθημερινότητά μας τους περίφημους ιππικούς αγώνες της Ζακύνθου, ερευνώντας συγχρόνως και επιστημονικά την ιστορία τους, αλλά και την εποχή που τους δημιούργησε, στο πλαίσιο των τετραήμερων εκδηλώσεών της, που με διεθνή συμμετοχή έγιναν το περασμένο τετραήμερο του Αγίου Πνεύματος, παρουσίασε μια «Ομιλία», όπως αυτή νόμιζε πως πρέπει να διδάσκεται.

Επιλέχτηκε η «Ομιλία» «Η Χρυσαυγή» για πολλούς και ποικίλους λόγους. Πρώτον, για την κλασσική της μορφή. Δεύτερον, γιατί είναι η μόνη της οποίας έχουμε πολλές παραλλαγές, γεγονός που δείχνει το αυτοσχέδιο του λαϊκού θεάτρου της Ζακύνθου, αλλά και την σωστή προσαρμογή του στις νεότερες συνθήκες. Τέλος επειδή, μαζί με τον «Κρίνο και την Ανθία», είναι οι μόνες που παίχτηκαν και ξαναπαίχτηκαν και είναι οι πιο αγαπημένες ηθοποιών και κοινού.

Στην παράσταση χρησιμοποιήθηκαν μωρέττες, ενδυμασίες όπως μας τις κληροδότησε η παράδοση και με σεβασμό τηρήθηκε ο απαραίτητος, τραγουδιστός δεκαπεντασύλλαβος. Φυσικά και δεν χρησιμοποιήθηκαν πάρκο, μικρόφωνα και σκηνικά. Ο θίασος ξεκίνησε από την ιστορική εκκλησία της Φανερωμένης (της ακμής της εικαστικής επτανησιακής τέχνης), όπου παίχτηκε η πρώτη σκηνή. Μέσω των οδών Δοξαράδων και Κάλβου, κινήθηκε προς τον με σχετική πλούσια παράδοση Άγιο Παύλο, όπου στο πλάτωμά του μιλήθηκε η δεύτερη σκηνή και διαβαίνοντας την Πλατεία Ρούγα, έφτασε στον χώρο μπρος από το καμπαναρίο της Ανάληψης τού επαναστάτη Μαρτελάου, όπου παραστήθηκε η τρίτη σκηνή. Το φινάλε δόθηκε στην τριγωνική πλατεία του Αγίου Μάρκου, όπου οι πλάκες της μπορούμε να πούμε άφοβα πως γνώρισαν και γνωρίζουν όλη την ιστορία και την εξέλιξη των «Ομιλιών». Εκεί έγινε η σκηνή του δικαστηρίου και η δικαίωση των ερωτευμένων.

Για την πραγματοποίηση αυτού του τολμήματος, το οποίο, όπως όλοι σχεδόν διαπίστωσαν, στέφτηκε με απόλυτη επιτυχία, σημαντικό ρόλο έπαιξε ο εκπαιδευτικός και γραμματέας του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας «Giostra di Zante», Νίκος Αρβανιτάκης, ιδρυτής και ψυχή της «Υακίθης», που σε λίγο θα απολαύσουμε, ο οποίος, εκτός από το όλο στήσιμο, ήταν και ο δημιουργός των μασκών. Πολύτιμοι συνεργάτες αποδείχθηκαν και τα παιδιά του θεατρικού τμήματος του Πολιτιστικού Συλλόγου Αγκερυκού «Ο Μαρτελάος», τα οποία σήκωσαν, βασισμένα στην πείρα τους και την παράδοση του χωριού τους, το βάρος της παράστασης, δεχόμενα πρόθυμα την πρόταση και προσπαθώντας να έχει όσο γίνεται πιο καλό αποτέλεσμα και να μην βεβηλώσουν την ιστορία.

Βλέποντας από απόσταση πια το επιχείρημα και κρίνοντάς το, θα μπορούσαμε να διαπιστώσουμε πολλά. Εμείς, όμως, θα σταθούμε στα σημαντικότερα συμπεράσματα και τα πιο ουσιαστικά και μ’ αυτά θ’ ασχοληθούμε.

Πρώτον: Για τις «Ομιλίες» τα πιο κατάλληλα σκηνικά είναι τα μνημεία μας και οι φυσικοί χώροι της πόλης μας και του νησιού μας. Τι καλύτερο από το να παίζεται «Η Χρυσαυγή» ή οποιοδήποτε άλλο έργο μπρος από την πρόσοψη -θα ’ταν προτιμότερο να την λέγαμε φατσάδα- της Φανερωμένης, στην παραμένουσα λαϊκή γειτονιά του Αγίου Παύλου, στον Φόρο ή και στο νεότερο καμπαναρίο της Ανάληψης, που σέβεται την ιστορία και τον πολιτισμό μας. Είναι το φυσικό τους φόντο και το τοπίο που τα δημιούργησε. Όλα τα άλλα θα ήταν ανθρώπινες, γι’ αυτό και ατελείς απομιμήσεις.

Δεύτερον: Τα μικρόφωνα είναι περιττά σε μια τέτοια περίπτωση. Υπάρχει η σωστή ακουστική των φυσικών χώρων και προ πάντων παραμένει η κίνηση, απαραίτητη στο θέατρο, την οποία αυτά κατά κανόνα στερούν. Η παρουσία τους εμένα προσωπικά μου θυμίζει ανάλογες περιπτώσεις, όχι και τόσο ταλαντούχων τραγουδιστών ή ψαλτών, οι οποίοι τα θεωρούν απαραίτητα, για να κρυφτούν οι ατέλειές τους.

Τρίτον: Η παράσταση των «Ομιλιών» στον φυσικό τους χώρο, σε δρόμους δηλαδή και πλατείες, με το φως του ήλιου και όχι σε σκοτεινές και ψυχοπλακωτικές αίθουσες, δίνει το προνόμιο, που ήδη αναφέραμε, της συνύπαρξης θεατρίνων και θεατών. Μια από τις πιο συγκινητικές και αληθινές στιγμές της παράστασης της «Χρυσαυγής» ήταν αναμφίβολα εκείνη, που καθώς ο θίασος πήγαινε από την μια περιοχή στην άλλη, έβγαιναν στις εισόδους των μαγαζιών και τα μπαλκόνια των σπιτιών οι κάτοικοι και φώναζαν «τον μπίρονα» ή άλλα, αυτοσχέδια πειράγματα. Έτσι δόθηκε η πραγματική μορφή της «Ομιλίας» και φάνηκε διάφανα η ταυτότητά της.

Τέταρτον: Η ερμηνεία μόνο από άνδρες των λαϊκών αυτών παραστάσεων, εκτός από τις ανατροπές του φύλου και των κατεστημένων, δίνει περισσότερη κωμική διάσταση και υπηρετεί πιο σωστά τον σκοπό της «Ομιλίας». Η ύπαρξη γυναικών οδηγεί αλλού και από την σύγκριση σίγουρα χάνει ο ερασιτεχνισμός.

Πέμπτον: Η μάσκα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι απαραίτητη. Παρέχει φαντασία στον θεατή και ασφάλεια στον ερμηνευτή. Έχει τελετουργικότητα και λειτουργικότητα και παραπέμπει σε πρωταρχικές αλήθειες. Είναι το όργανο του μίμου και η αλήθεια του θεάτρου.

Έκτο και τελευταίο: Το θεατρικό κείμενο και ιδιαίτερα αυτό του λαϊκού θεάτρου, δεν χρειάζεται βωμολοχίες, ούτε πολιτικά υπονοούμενα, όπως τελευταία συχνά συμβαίνει, για να περάσει στο κοινό. Αυτά είναι τα εργαλεία και τα βοηθήματα των μετριοτήτων. Ο κόσμος γελά συχνά, σε αυτές τις περιπτώσεις, αλλά σύντομα ξεχνάει. Ο απλός λόγος είναι η μεγαλοσύνη της υπόθεσης και η σωστή σάτιρα η αιτία της κλασικότητάς του. Επίσης τα μεγάλα πράγματα λέγονται με λίγες κουβέντες. Έτσι οι δίωρες και βάλε παραστάσεις των «Ομιλιών» εκτός από το ότι κουράζουν, ξεφεύγουν συχνά από την ουσία και φλυαρούν. Είναι καλύτερα να λέμε γιατί τελείωσε κάτι, παρά γιατί ακόμα δεν τελείωσε.


Σημασία έχει, πάντως, σήμερα πως οι «Ομιλίες» εξακολουθούν να υπάρχουν και ν’ αποτελούν σημαντική έκφραση των κατοίκων του νησιού. Παίζονται στην περίοδο του Καρναβαλιού, στα πανηγύρια και με διάφορες άλλες, εορταστικές ευκαιρίες. Εξακολουθούν, μάλιστα, να παραμένουν πάντα η αιτία «δια ξεφάντωσιν των φίλων».

Ας τις δούμε με σοβαρότερη ματιά. Ας τις ξανακοιτάξουμε με γνώση και υπευθυνότητα. Είναι ένα κομμάτι σημαντικό του πολιτισμού μας και μια ακρογωνιαία μορφή της ταυτότητάς μας. Η δική τους, αληθινή ταυτότητα, μπορεί να γίνει το στήριγμά μας για το μέλλον. Αρκεί να τις απαλλάξουμε από τα φκιασίδια και να τις δούμε στην γνήσια μορφή τους.

Γιατί η τέχνη είναι όπως και η ομορφιά. Είναι γνήσια ωραία, μόνο όταν αρέσει και άβαφη, χωρίς ξένες επεμβάσεις. Διαφορετικά είναι εφήμερο ψέμα.

 

 

 

 

 

 

Το ταμπεραμέντο των επτανησίων

 

Τρίτη, 06 Νοέμβριος 2012 21:55

 

 

Το ταμπεραμέντο των επτανησίων
 
 Πριν πολλά χρόνια μέσα σε μία κοινωνική εκδήλωση που παρευρισκόμουν, ένας μου φώναξε από απόσταση: «Γεια σου τρελοκεφαλονίτη». Ήταν ένας καλός φίλος που με το χιούμορ του φωτογράφιζε μία αλήθεια. Την τρέλα μου να είμαι επτανήσιος και σε αυτό όλοι θα συμφωνήσουμε, ότι ο Ιόνιος αέρας μας κάνει εμάς τους επτανήσιους να ξεχωρίζουμε από τους υπόλοιπους Έλληνες.
 
 
 
 Η ιδιαιτερότητα μιας χαρακτηριστικής σύγκλισης ευφυΐας, οξυδέρκειας, εκρηκτικότητας, λογόρροιας, υβριστικού λεξιλογίου και έντονης συναισθηματικής διακύμανσης, υπογράφουν το επτανησιακό ταμπεραμέντο και σκιαγραφούν απόλυτα την «μούρλια»  που μας χαρακτηρίζει, την ευθύτητα και την ωμότητα του λόγου που μας διαπερνά και την οξύτητα του μη συμβιβαστικού που διέπει τις κοινωνικές και προσωπικές σχέσεις.

   

Αποκαλυπτήρια του αγάλματος του Οδυσσέα στο Βαθύ της Ιθάκης

 

Τετάρτη, 11 Ιανουάριος 2012 22:49

Στις 20 Αυγούστου το καλοκαίρι που μας πέρασε έγινε στο Βαθύ της Ιθάκης η τελετή ''ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΗΡΙΑ''  του αγάλματος του Βασιλιά της Ιθάκης, του πολυμήχανου Οδυσσέα.

 

Το άγαλμα τοποθετήθηκε στο "ΜΠΑΣΤΟΥΝΙ" της προκυμαίας της κεντρικής πλατείας στο Βαθύ.

 

   

Η Μουσική Επτανησιακή Σχολή

 

Δευτέρα, 19 Σεπτέμβριος 2011 10:22



Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗ ΣΧΟΛΗ

 

Φίλιππος Περιστέρης Συνθέτης, Πολιτισμολόγος E.A.Π.,M.D. Ε.M.Π (Αρχιτεκτονική)

  

 Η ανάπτυξη, η πρόοδος και η ωρίμανση της φωνητικής κυρίως μουσικής του μεσαίωνα ως κυρίαρχης τάσης της παράδοσης της Δυτικής Ευρώπης είχε μεταξύ άλλων ως κατάληξη μια μοντελοποίηση του ύφους, του ήθους και των εσωτερικών διαλεκτικών σχέσεων σε μια μουσική που ονομάστηκε μεταγενέστερα “Kλασική”. Κατά το 17ο αιώνα ήδη διακρίνεται μια διαμορφωμένη αισθητική, ηχητική και στυλιστική αντίληψη η οποία πέραν των νεωτερισμών και της ενσωμάτωσης νέων στοιχείων με το πέρασμα των αιώνων, εξακολουθεί να διατηρεί έναν ισχυρό πυρήνα στοιχείων.

 

   

Δοκίμιο για την Τέχνη

 

Τρίτη, 13 Σεπτέμβριος 2011 16:16

Για την Τέχνη του 21ου Αιώνα.   Της Kάλλιας Κουβά.

 

ΘΡΑΥΣΜΑΤΑ (από τον κόσμο του πραγματικού)


Η Τέχνη σαν Θεραπεία και η επιστροφή στην Εδέμ.

 

 

 H Τέχνη της ζωγραφικής, όπως και όλες οι Τέχνες, καθ΄ όλη την διάρκεια της ιστορίας της, λειτούργησε σαν μία γέφυρα κατανόησης των Μυστηρίων που μας περιβάλλουν. Με αυτόν τον τρόπο ο θεατής  μεταστοιχείωνε του φόβους του για τα αναπάντητα ερωτήματα της ύπαρξης του μέσα από το έργο, σε μια αόρατη σύνδεση με αυτό. 

   

Σύλλογοι Επτανησίων Αττικής

 

Παρασκευή, 08 Ιούλιος 2011 21:25

Σύλλογος Επτανησίων Αγίας Παρασκευής «ΤΑ ΙΟΝΙΑ»
Μιαούλη 10, Αγία Παρασκευή

   

ΟΙ ΦΙΛΑΡΜΟΝΙΚΕΣ ΤΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ

 

Πέμπτη, 07 Ιούλιος 2011 16:00

 

ΟΙ ΦΙΛΑΡΜΟΝΙΚΕΣ ΤΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ  ΩΣ ΦΟΡΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

 

 

ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ ΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΙΩΝ

 

 

  

 

  

 

 

 

Φίλιππος Περιστέρης

Συνθέτης,

Πολιτισμολόγος E.A.Π.,

M.D. Ε.M.Π (Αρχιτεκτονική)

 

 Η περίοδος η οποία προηγείται της μεγάλης ανάπτυξης και άνθισης του μουσικού πολιτισμού της Κέρκυρας αποτελεί έναν από τους κύριους πυλώνες κατανόησης της μετέπειτα εξέλιξης. Από το 17ο ως το 19ο αιώνα τα Επτάνησα αποτέλεσαν αυστηρά τελικό προορισμό των Δυτικών μουσικών τάσεων και επιρροών. Δε συναντάμε εύκολα τέτοια στοιχεία επιδράσεων της Δυτικής και της Επτανησιακής μουσικής στην ηπειρωτική Ελλάδα, πριν την ένωσή τους με την υπόλοιπη Ελλάδα το 1864. Η έως τότε παρουσία δυτικών κατακτητών, είχε ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη ενός ιδιόμορφου πολιτισμού στο χώρο αυτό. Έτσι μετά το 19ο αιώνα παρατηρείται μια ραγδαία καλλιτεχνική και ιδιαίτερα μουσική αναγέννηση με αφορμή την ίδρυση φιλαρμονικών ορχηστρών. Ας δούμε αναλυτικότερα:

 

 

 

 

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ – ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΡΡΟΕΣ – ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ – ΜΟΥΣΙΚΗ

  Η άνοδος του μορφωτικού επιπέδου ενός τόπου είναι πολλές φορές συνυφασμένη και με την πολιτιστική και καλλιτεχνική του πρόοδο. Πολύ νωρίς, (ακόμη και σε σχέση με τη Δυτική Ευρώπη), και συγκεκριμένα το 1656, συστάθηκε στην Κέρκυρα η πρώτη Ελληνική “Aκαδημία των εξησφαλισμένων ή “Accademia degli assicurati.

 

Το καλλιτεχνικό τμήμα της σχολής αποτέλεσε ξεχωριστό κλάδο από το 1810, ενώ το 1815 ιδρύθηκε επίσημα και η Σχολή Καλών Τεχνών. Το 1823 με την πολιτική βοήθεια του Άγγλου κόμη Frederic Guilford η “Ιονική Aκαδημία” αναβαθμίζεται και μετατρέπεται ουσιαστικά στο πρώτο πανεπιστήμιο της χώρας, ενώ ο επίσημος τίτλος της είναι πια “Ιόνιος Ακαδημία”. Ο Guilford έλαβε τον τίτλο του ισόβιου πρύτανη. Λίγα χρόνια αργότερα συστήνονται και νέες έδρες. (Φιλοσοφίας, Ρητορικής, Νομικής, Ιατρικής, Μαθηματικών και Εκκλησιαστικής μουσικής). Το πολιτικοκοινωνικό πλαίσιο της εποχής και η μακρόχρονη Οθωμανική κατοχή στο μεγαλύτερο μέρος της Ελλάδας, επηρέασαν τις καλλιτεχνικές επιρροές των Επτανησίων με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Έτσι συναντάμε από τη μία την Γαλλία και την Ιταλία με τη μακρόχρονη μουσική τους παράδοση και από την άλλη την Κρήτη και την Κωνσταντινούπολη, των οποίων η μουσική φαίνεται πως επηρέασε σε σημαντικό βαθμό την Επτανησιακή. Ειδικά για την Κρητική επιρροή ο μουσικοδιδάσκαλος και ιεροψάλτης Παναγιώτης Γκριτζάνης, (1835-1896) αναφέρεται σε σχετικό σύγγραμμα με θέμα την Κρητικο - Επτανησιακή μουσική, σε αιτίες όπως η εσωτερική μετανάστευση και οι συναφείς επιρροές (Ενετικές κλπ) της Κρήτης και των Επτανήσων, που είχαν σαν αποτέλεσμα την πρόσμιξη των μουσικών στοιχείων των τόπων αυτών σε ένα κράμα, που εκφράστηκε τόσο στην κοσμική όσο και στην Εκκλησιαστική μουσική. Ο Παύλος Καρρέρης αναφέρει χαρακτηριστικά με αφορμή τη Ζακυνθινή Εκκλησιαστική μουσική ότι το σύστημα που ακολουθεί είναι το Κρητικό.

 

Το 1836 ιδρύεται η “Φιλολογική Λέσχη” η οποία αργότερα μετονομάζεται σε “Αναγνωστική Εταιρία Κέρκυρας”. Ταυτόχρονα ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας, δείχνει ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την πνευματική και καλλιτεχνική ανάταση του τόπου και ιδιαίτερα σε ότι αφορά στη μουσική. Δίπλα του φωτισμένοι και λόγιοι όπως ο τελευταίος Άρχων της Ιονίου Ακαδημίας Ιάκωβος Πολυλάς, ο Λορέντζος Μαβίλης κ.α. Στη μουσική, ο Νικόλαος Μάντζαρος (1768-1843) μελοποιεί το ποίημα του Σολωμού “Ύμνος Εις Την Ελευθερίαν”, του οποίου οι δύο πρώτες στροφές αποτελούν από το 1865 τον Εθνικό ύμνο της Ελλάδας. Ως το τέλος του 19ου αιώνα στην Κέρκυρα θα ανδρωθεί ένα πλήθος σπουδαίων συνθετών όπως ο Σπύρος Σαμάρας, ο Ναπολέων Λαμπελέτ, κ.α.

 Το 1720 ιδρύεται το Θέατρο του Σαν Τζιάκομο, (το σημερινό Δημαρχείο), και στεγάζεται στο ίδιο κτίριο που λειτουργούσε από το 17ο αιώνα ως στοά (loggia) των ευγενών της πόλης. Το όνομα οφείλεται στη γειτνίαση του θεάτρου με την εκκλησία του Αγίου Ιακώβου. Φιλοτεχνήθηκε από τον διάσημο Ιταλό γλύπτη Napoleone Genovesi, με θέματα από τη ζωή και τη μυθολογία του νησιού. Από το 1728 περνά από την κατοχή των Βενετών στους Κερκυραίους ενώ από το 1733 παρουσιάζονται και μουσικά δρώμενα. Πλήθος παραστάσεων και συναυλιών έλαβαν χώρα στο θέατρο αυτό ενώ αργότερα (1819), φιλοξένησε και το πρώτο Ελληνικό μελόδραμα. Πρόκειται για το έργο με τίτλο “Η παρά Φαίαξιν άφιξις του Οδυσσέως” σε μουσική και ποίηση των Κερκυραίων Στέφανου Πογιάγου Γεωργίου Ρίκη αντίστοιχα. To Σαν Τζιάκομο φιλοξένησε ως το τέλος της ιστορίας του ως θέατρο, (μετά το 1892 μετατράπηκε σε δημαρχείο) σημαντικές ακόμη μουσικές δημιουργίες αλλά και αρκετές πρεμιέρες έργων του Νικόλαου Μάντζαρου. Στα 1902 γίνονται τα εγκαίνια του Δημοτικού Θεάτρου, στο οποίο μεταφέρεται όλος ο όγκος των δραστηριοτήτων που λάμβαναν έως τότε χώρα στο Σαν Τζιάκομο. Το Δημοτικό θέατρο της Κέρκυρας θα λειτουργήσει για σαράντα χρόνια, μέχρι την καταστροφή του από τους Ιταλικούς βομβαρδισμούς στον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το Αρσάκειο, το Διδασκαλείο, η Δραματική Σχολή, οι Πολιτιστικοί σύλλογοι, το Ωδείο Κέρκυρας (1840) αλλά και το πλήθος των Φιλαρμονικών, αποτέλεσαν σημαντικούς φορείς του πολιτισμού και της πνευματικής ανάπτυξης της Κέρκυρας στα χρόνια που ακολούθησαν την Ένωση των Επτανήσων με την υπόλοιπη Ελλάδα.


 

 

 

ΟΙ ΦΙΛΑΡΜΟΝΙΚΕΣ ΤΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ – IΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ – ΤΟ ΠΑΡΟΝ

 
 Η “φιλαρμονική ορχήστρα”, συνηθίζεται στην Ελλάδα,να αποκαλείται “μπάντα”. Η Γοτθική λέξη μπάντα σήμαινε αρχικά τη “μικρή στρατιωτική ομάδα”, αργότερα όμως ο χαρακτηρισμός απέδιδε “τη μικρή ομάδα στρατιωτικών μουσικών”, για να καταλήξει τελικά στην προαναφερθείσα έννοια. Δεν είναι τυχαίο ότι η πρώτη επίσημα συστημένη ορχήστρα πνευστών ιδρύθηκε στην γειτονική Ιταλία και συγκεκριμένα στη Φλωρεντία το 1232. Αργότερα ακολούθησαν η Γενεύη το 1300, το Μιλάνο, η Μάντοβα, η Φεράρα 1441 κλπ. Αργότερα (1515) συγκροτείται στην Ιταλία η Ορχήστρα Πνευστών, (και με την προσθήκη φλάουτου εκτός από τα χάλκινα πνευστά), κυρίως για στρατιωτική χρήση αφού λάμβανε μέρος στις μάχες, ενώ και στη Γαλλία ιδρύεται λίγο αργότερα από το Φραγκίσκο τον Α’ η πρώτη στρατιωτική ορχήστρα πνευστών. Ως το τέλος του 16ου αιώνα και η Τουρκία είχε δημιουργήσει αντίστοιχα μουσικά σύνολα. Μέχρι το 18ο αιώνα η Δυτική Ευρώπη με πρωτεργάτες τους Γερμανούς μουσικούς, ευτύχησε να έχει πολλές περίφημες φιλαρμονικές ορχήστρες ειδικά στη Γαλλία την Ιταλία και την Αγγλία. Ο ρόλος της Αγγλίας στην ιστορία των Κερκυραϊκών Φιλαρμονικών υπήρξε καταλυτικός. Μια από τις σημαντικότερες τοπικές λατρευτικές εκδηλώσεις της Κέρκυρας αποτελεί η λιτανεία του προστάτη της Αγίου Σπυρίδωνα, η οποία τελείται στις 11 Αυγούστου (ημέρα επετείου της σωτηρίας από την πολιορκία των Τούρκων το 1716). Από τα σχετικά στοιχεία προκύπτει ότι τουλάχιστον από το 1823, η Αγγλική Αρμοστεία του νησιού έστελνε αυτή την μέρα τιμητικό λόχο στρατού μετά μουσικής. Το 1837 και με αφορμή το θάνατο του βασιλιά της Αγγλίας Γουλιέλμου του Δ’, η ανεψιά του Βικτορία απαγόρευσε τη συμμετοχή Αγγλικού στρατού μετά μουσικής σε Ορθόδοξες θρησκευτικές εκδηλώσεις. Αυτό αποτέλεσε ύψιστη προσβολή προς τη θρησκευτική αλλά και πατριωτική συνείδηση των Κερκυραίων και είχε ως αποτέλεσμα την άμεση κινητοποίησή τους στην κατεύθυνση ίδρυσης μιας Κερκυραϊκής Φιλαρμονικής. Τα έτη 1837-1840 οι καλλιτεχνικές, πνευματικές και ορισμένες πολιτικές προσωπικότητες της Κέρκυρας, ένωσαν τις δυνάμεις και τα κοινά τους οράματα και κατέληξαν στην ίδρυση Φιλαρμονικής με το όνομα Φιλαρμονική Εταιρία Κερκύρας, στις 12 Σεπτεμβρίου του 1840. Ο μουσουργός Σπυρίδωνας Ξύνδας, ο Πέτρος Κουαρτάνος, ο Ιωάννης Καλλονάς κ.α ήταν τα ιδρυτικά μέλη της πρώτης Φιλαρμονικής Εταιρίας. Πρόεδρος εφ’ όρου ζωής ορίσθηκε ο Νικόλαος Χαλκιόπουλος Μάντζαρος.

 Χρονογράφοι της εποχής αναφέρουν ότι η εμφάνιση της Φιλαρμονικής στη Λιτανεία της 11ης Αυγούστου του 1841 η πρώτη δημόσια εμφάνιση της νέας Φιλαρμονικής είχε ήδη γίνει την 1η Απριλίου του 1841, συνοδεύτηκε από έντονους επευφημισμούς και ενθουσιώδες κλίμα. Στο καταστατικό της ίδρυσης αναφέρεται ότι ως χρώματα της Φιλαρμονικής προτείνονται το μπλε και το λευκό ως χρώματα της Ελληνικής σημαίας. Η πρόταση δεν έγινε δεκτή από την Ιόνιο Γερουσία που αντί αυτών επέβαλλε τα χρώματα της Ιονίου Πολιτείας δηλαδή το μπλέ και το κόκκινο. Παρόλα αυτά ο πατριωτικός χαρακτήρας της Φιλαρμονικής – την οποία οι ξένοι αποκαλούσαν La Banda Grecca – δε μειώθηκε καθόλου. Απεναντίας αποφασίστηκε στις 25 Μαρτίου, (επέτειος της Εθνικής Επανάστασης), να τελείται δημόσια πανηγυρική συναυλία. H “Παλαιά” ή η “Kόκκινη Φιλαρμονική όπως συνηθίζουν να την αποκαλούν οι Κερκυραίοι – είναι η παλαιότερη Φιλαρμονική στο νησί αλλά και σε ολόκληρη την Ελλάδα – είναι η μπάντα που απέδωσε τον Ολυμπιακό Ύμνο του Σπύρου Σαμάρα στους πρώτους Σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896 στην Αθήνα. Η Φιλαρμονική Εταιρία Κερκύρας, εκτός του γεγονότος ότι αποτέλεσε όπως θα δούμε και στη συνέχεια την απαρχή μιας τεράστιας για τα Ελληνικά δεδομένα μουσικής Εταιρίας, έθεσε και τα θεμέλια για μια ευρύτερη “Μουσική Σχολή”, μια Ακαδημία όπως την οραματιζόταν ο Ν. Μάντζαρος. Έτσι ο κανονισμός λειτουργίας της Φιλαρμονικής προέβλεπε εκτός των άλλων και τμήματα σχολών Χορωδίας, Θρησκευτικής Χορωδίας, Εγχόρδων, Πιάνου, Αρμονίας, Αντίστιξης, Μορφολογίας κλπ.

Η Φιλαρμονική σήμερα (2003), διατηρεί Σχολές Οργάνων, Τμήμα Νεανικής Μπάντας (Μπαντίνα), Τμήμα Ορχήστρας Πνευστών, Κουαρτέτο Χάλκινων Πνευστών, Τμήμα Μουσικής Δωματίου, Τμήμα Ορχήστρας Τζαζ, Τμήμα Φωνητικής και Τμήμα Επιδείξεων. Μετέχουν περίπου 350 άτομα, ενώ στο Τμήμα Επιδείξεων περίπου 150. Έχει εκπροσωπήσει την Κέρκυρα και τη χώρα μας σε Διεθνείς Διαγωνισμούς, όπου έχει αποσπάσει δεκάδες τιμητικές διακρίσεις.

 

Οι έντονα φιλελεύθερες πολιτικές τάσεις της εποχής βρήκαν μεγάλη απήχηση στην Κέρκυρα του τέλους του 19ου αιώνα.

Ο φιλελευθερισμός σε συνδυασμό με την ανάγκη για “ψυχαγωγία της εργατικής τάξης”οδήγησαν στην ίδρυση μιας δεύτερης μπάντας με όνομα: “Φιλαρμονική Εταιρία Μάντζαρος” ή σε αντιδιαστολή με την παλιά, “Nέα” Φιλαρμονική. Η αρχική ονομασία στα πρακτικά 21 Ιουνίου 1890 ήταν “Ψυχαγωγικός Συνεταιρισμός εν Κέρκυρα”. Στις 8 Νοεμβρίου του ιδίου χρόνου όμως μετονομάζεται σε “Μουσικός Σύλλογος Μάντζαρος” και πρώτος Πρόεδρος ορίζεται ο Λεωνίδας Βλάχος. Τέλος, στις 18 Νοεμβρίου του ιδίου πάντοτε χρόνου, η ονομασία του Συλλόγου αλλάζει ξανά, και από τότε παραμένει ως Φιλαρμονική Εταιρία Μάντζαρος. Πρώτος Δάσκαλος ήταν ο Στέφανος Ρινόπουλος, ενώ η πρώτη της εμφάνιση φαίνεται πως πραγματοποιήθηκε στη Λιτανεία του Αγίου Σπυρίδωνα, το Πρωτοκύριακο του Νοεμβρίου του 1891, με 40 μουσικούς.Τα χρώματά της είναι το κυανό και το λευκό, τα χρώματα της Ελλάδας. Η χειμερινή της στολή έχει χρώμα βαθύ μπλε, ενώ η θερινή έχει χρώμα λευκό. Το κράνος είναι ασημί με λοφίο από μπλε και λευκά φτερά. Η “Φιλαρμονική Μάντζαρος” ήταν εκείνη που ανέκρουσε τον Εθνικό Ύμνο στην Τελετή Έναρξης των Ολυμπιακούς Αγώνων του 1896 στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Αξίζει να σημειωθεί ότι είναι η πρώτη Φιλαρμονική στην Ελλάδα που ενέταξε γυναίκα μουσικό στο Σώμα της (1954). Η Φιλαρμονική έχει τιμηθεί με το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, την ανώτατη Πνευματική Διάκριση στη χώρα μας αλλά και με τιμητικό βραβείο στο Φεστιβάλ Φιλαρμονικών της Βιέννης το 1996. Η Φιλαρμονική διατηρεί Σχολές Οργάνων, Τμήμα Νεανικής Μπάντας (Μπαντίνα), Τμήμα Φωνητικής και Τμήμα Επιδείξεων. Στη Φιλαρμονική μετέχουν περίπου 300 άτομα, ενώ στο Τμήμα Επιδείξεων περίπου 120.


Η Τρίτη Φιλαρμονική Εταιρία ιδρύθηκε πολύ αργότερα των πρώτων δύο, μόλις το 1980, με το όνομα: “Φιλαρμονική Εταιρία Καποδίστριας”. H πρώτη της εμφάνιση έγινε στις επίσημες εκδηλώσεις της Πρωτοχρονιάς του 1980, με 45 μουσικούς. Τα χρώματά της είναι το μαύρο και το έντονο κόκκινο. Η χειμερινή και η θερινή στολή αποτελείται από κόκκινο σακάκι με μαύρη ζώνη και μαύρο παντελόνι με κόκκινη ρίγα. Το κράνος είναι χρυσαφί με λοφίο από κόκκινα κορδόνια. Η Φιλαρμονική διατηρεί Σχολές Οργάνων, Τμήμα Νεανικής Μπάντας (Μπαντίνα), Τμήμα Ορχήστρας Τζαζ, Τμήμα Μαζορετών και Τμήμα Επιδείξεων. Στη Φιλαρμονική διδάσκουν αφιλοκερδώς 25 δάσκαλοι ενώ οι μαθητές είναι περίπου 250 άτομα. Στο Τμήμα Επιδείξεων μετέχουν περίπου οι 100. Σε αυτό το σημείο αξίζει να σημειωθεί ότι όλες οι Φιλαρμονικές του νησιού είναι αφιλοκερδείς εταιρίες και όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, σε αρκετές από αυτές οι δάσκαλοι δεν έχουν καθόλου οικονομικές απολαβές και οι μαθητές δεν έχουν καμία οικονομική υποχρέωση. Εκτός των 3 Φιλαρμονικών Εταιριών της πόλης που προαναφέραμε υπάρχουν 14 ακόμη στην ύπαιθρο της Κέρκυρας. (Η Κέρκυρα απαριθμεί σήμερα (2003), συνολικά 17 Φιλαρμονικές Εταιρίες).

 Η αρχαιότερη φιλαρμονική εκτός της πόλης της Κέρκυρας είναι η “Φιλαρμονική Ένωση Κοινότητας Γαστουρίου” με τον τίτλο Η Ομόνοια (ημερομηνία ίδρυσής της η 10η Μαρτίου του 1898). Η ίδρυσή της ήταν καρπός μιας πρωτοβουλίας που πήρε ο “Αλληλοβοηθητικός Σύλλογος Γαστουρίου”. Η μπάντα αυτή έχει τιμηθεί με το πρώτο βραβείο του Διαγωνισμού Φιλαρμονικών της Ν. Φιλαδέλφειας (1997). H νεώτερη μπάντα του νησιού είναι η “Φιλαρμονική Εταιρία Κοντοκαλίου” (έτος ίδρυσης 1997) η οποία ξεκίνησε το 1990 ως παιδική χορωδία και μπάντα.

 

 Ο Φιλαρμονικός Σύλλογος Σκριπερού ιδρύθηκε στις 3 Μαίου του 1909 και αυτός ως μετεξέλιξη χορωδίας. Φημίζεται ιδιαίτερα γιατί υπήρξε ένας από του κύριους τροφοδότες των Φιλαρμονικών των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Ένα χρόνο αργότερα (25 Μαίου του 1910), η Μουσική Καλλιτεχνική Ένωση Λευκιμμαίων ίδρυσε μπάντα υπό την επωνυμία Φιλαρμονική Αδελφότης Λευκιμμαίων”. Η Φιλαρμονική αυτή διαλύθηκε το 1915 λόγω των Βαλκανικών πολέμων και επανιδρύθηκε το 1961.Οι καλλιτεχνικές της δραστηριότητες της επεκτάθηκαν πρόσφατα με την ίδρυση ορχήστρας ποικίλης μουσικής και χορωδίας (1993). Η δεύτερη Φιλαρμονική της Λευκίμμης ιδρύθηκε το 1911 με την επωνυμία “Μουσικός Σύλλογος Απόλλων” και το 1953 μετονομάστηκε σε Φιλαρμονική Εταιρία Λευκίμμης όπως λέγεται μέχρι τις μέρες μας. Η Φιλαρμονική Άνω Κορακιάνας Σπύρος Σαμάρας είναι μία από της σημαντικότερες φιλαρμονικές του νησιού και ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά σωματεία. Με έτος ίδρυσης το 1958 και πρώτη εμφάνιση στην πόλη της Κέρκυρας στις 2 Απριλίου 1961 (Κυριακή των Βαίων), η παρθενική της εμφάνιση στην πόλη της Κέρκυρας προκάλεσε το θαυμασμό ενός “έμπειρου” μουσικά κοινού. Τα χρώματά της είναι το σκούρο μπλε και το κίτρινο. Η χειμερινή και η θερινή της στολή έχει χρώμα σκούρο μπλε με κίτρινη διακόσμηση. Το κράνος είναι ασημί με λοφίο από σκούρα μπλε και κίτρινα φτερά. Οι ανάγκες ενίσχυσης των 3 Φιλαρμονικών της πόλης στις εκδηλώσεις του Δήμου Κερκυραίων, (Παρελάσεις, Λιτανείες κλπ), μετά το 1981, ώθησαν το Δήμο σε διενέργεια Φεστιβάλ - Διαγωνισμού Φιλαρμονικών του νησιού, με έπαθλο την ισόβια συμμετοχή της νικήτριας φιλαρμονικής στις προαναφερθείσες εκδηλώσεις της πόλης της Κέρκυρας. Ο διαγωνισμός έλαβε χώρα στις 21 Μαίου του 1983 και νικήτρια αναδείχθηκε η Φιλαρμονική της Άνω Κορακιάνας. Από τότε συμμετέχει ισότιμα, μαζί με τις άλλες τρεις Φιλαρμονικές στις εκδηλώσεις της πόλης εκτός των Επιταφίων και της Λιτανείας του Αγίου Σπυρίδωνα το Μεγάλο Σάββατο, λόγω των αντίστοιχων Πασχαλινών εκδηλώσεων στο Δήμο της Κορακιάνας. Ύψιστη διάκριση το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών το 2000. Την 1η Απριλίου του 1962 ιδρύθηκε η Φιλαρμονική Σιναράδων και συνεχίζει από τότε με συμμετοχή σε διάφορες εκδηλώσεις εντός και εκτός του νησιού. Η Φιλαρμονική Εταιρία του χωριού Άγιος Ματθαίος υπό την επωνυμία Λορέντζος Μαβίλης ιδρύθηκε το 1965 και παρέχει και αυτή δωρεάν μαθητεία σε αρκετά τμήματα από εθελοντές καθηγητές μουσικής.


 

Η “Φιλαρμονική Κυνωπιαστών” ιδρύθηκε το 1968 και εκτός της μπάντας διαθέτει και παιδική χορωδία. Η Φιλαρμονική Λαπάδων και η Φιλαρμονική Αυλιωτών ιδρύθηκαν το 1974 και 1979 αντίστοιχα και προσφέρουν σημαντικές υπηρεσίες στην καλλιτεχνική ανάπτυξη της Κερκυραϊκής υπαίθρου. Είκοσι ένα χρόνια μετά την ίδρυση της πρώτης μπάντας στην Κορακιάνα ακολούθησε η ίδρυση μιας ακόμη Φιλαρμονικής το 1982. Στην Κάτω Κορακιάνα αυτή τη φορά η Φιλαρμονική έλαβε το όνομα Γεράσιμος Μαρκοράς από τον πρώτο δάσκαλο του χωριού. Η Ένωση Λακώνων ίδρυσε Φιλαρμονική με όνομα Άγιος Νικόλαος το 1990, ενώ η Δημοτική Φιλαρμονική Θιναλίων ιδρύθηκε με πρωτοβουλία της Δημοτικής αρχής το 1993. Τέλος η Φιλαρμονική Κοντοκαλίου όπως αναφέρθηκε και παραπάνω συστάθηκε ουσιαστικά το 1994 ενώ το 1990 είχε προηγηθεί η ίδρυση παιδικής χορωδίας.

  Αξίζει να αναφερθεί ότι εκτός από τις προαναφερθείσες Φιλαρμονικές Εταιρίες η Κέρκυρα στο παρελθόν γνώρισε αρκετές ακόμη αξιόλογες μπάντες οι οποίες στην ιστορική τους διαδρομή διαλύθηκαν είτε λόγω συνενώσεώς τους με άλλες είτε για οικονομικούς λόγους. Οι σημαντικότερες από αυτές ήταν η “Φιλαρμονική Παυλιάνας” και η “Φιλαρμονική Χλωμού”. Στη σημερινή Κέρκυρα εκτός από τις Φιλαρμονικές και τις δραστηριότητές τους λειτουργούν ακόμη 6 αυτόνομα Ωδεία, 5 χορωδίες – εκτός των χορωδιών που όπως είδαμε παραπάνω συλλειτουργούν επίσημα ή ανεπίσημα με Φιλαρμονικές – περίπου 75 πολιτιστικοί και μορφωτικοί σύλλογοι καθώς και το Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου το οποίο ιδρύθηκε το 1984 αλλά λειτουργεί από το Ακαδημαϊκό έτος 1992- -1993.

 

 

 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ – ΕΠΙΛΟΓΟΣ

 

  Η Κέρκυρα ειδικά μετά τα μέσα του 19ου αι. αποτελεί ένα πρότυπο ανάπτυξης και μουσικής καλλιέργειας για ολόκληρο τον Ελλαδικό χώρο. Οι καρποί της πρώτης Φιλαρμονικής Εταιρίας του νησιού, έπεσαν σε γόνιμο έδαφος. Εδώ και αρκετά χρόνια ο μέσος Κερκυραίος συνήθως έχει ασχοληθεί (σε μικρή κυρίως ηλικία), για κάποιο μικρό ή μεγάλο χρονικό διάστημα έμπρακτα με τη μουσική εκτέλεση και πρακτική. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την εξοικείωση των νέων με τη μουσική και την καλλιέργεια θαυμασμού προς αυτή σε όποιο επίπεδο και αν τη γνωρίσουν. Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλοί Κερκυραίοι (ακόμη και πτυχιούχοι σχολών οργάνων φιλαρμονικής), δε βιοπορίζονται από τη μουσική, αλλά την ασκούν παράλληλα με κάποιο άλλο άσχετο τις πολλές φορές επάγγελμα. Οι περισσότεροι από αυτούς διδάσκουν αμισθί σε Φιλαρμονικές του νησιού, μερικές εκ των οποίων αναφέρθηκαν παραπάνω. Κάποιοι άλλοι πτυχιούχοι ή και διπλωματούχοι μουσικοί απορροφώνται από μεγάλες ορχήστρες (Κ.Ο.Α, Ορχήστρα των Χρωμάτων κλπ), η πλειοψηφία των οποίων απαρτίζονται εδώ και δεκαετίες από Επτανήσιους.

 

*

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

  • * Αdorno W. Theodor, Η κοινωνιολογία της μουσικής, Μτφ, Θ. Λουπασάκης, Γ. Σαγκριώτης, Φ. Τερζάκης, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1997

  • * Γεωργιάδη Θρασύβουλου, Ο Ελληνικός ρυθμός, Mτφ. Χ. Τόμπρα, εκδ. Αρμός, Αθήνα 2001

  • * Γιάννου Δημήτρης, Στοιχεία οργανογνωσίας, Σημειώσεις,. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1992

  • * Εγκυκλοπαίδεια της Παγκόσμιας μουσικής, εκδ. Αλκυών, Αθήνα 1993

  • * Καλογερόπουλος Τάκης, Το λεξικό της Ελληνικής Μουσικής, εκδ. Γιαλλέλη, Αθήνα 2002

  • *Μοτσενίγειο Ιστορικό Αρχείο Νεοελληνικής Μουσικής Φυλλάδια(Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος)

  • * Μοτσενίκος Σπύρος, Νεοελληνική Μουσική, χ.εκδ, Αθήνα, 1958

  • * Μοτσενίγος, Σπύρος: Μελέτη για ένα ιστορικό αρχείο νεοελληνικής μουσικής και κρίσεις για το σύγγραμμα “Νεοελληνική μουσική” (1967)

  •  

  • ΞΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  •  

  • * Adler Samuel, The study of orchestration, εκδ. W.W. Norton & Company, New York-London 1992

    • * Kennedy Michael, The concise Oxford dictionary of Music, εκδ. Oxford University Press, Oxford 1992

    •  

    • ΑΛΛΕΣ ΠΗΓΕΣ

    •  

      * Εξαμηνιαία Μουσική Επιθεώρηση “Μουσικός Λόγος” Τ.3, Καρδάμη Κώστα, Το Κερκυραϊκό θέατρο “San Giacomo” στα 1815, σελ 13-26, Αθήνα 2001

      * Παγκεφαλληνιακόν Ημερολόγιον έτους 1939
  •  

  •  

  •  

   

Σωματεία Ζακύνθου

 

Παρασκευή, 27 Μάιος 2011 23:28

   

Σελίδα 1 από 3