gototopgototop
Saturday 19 August 2017
 

Κέρδισε τις καρδιές του κόσμου σε Κεφαλονιά και Λευκάδα η «Νέα Γενιά Κανταδόρων»

  Αθήνα 16/8/2017     ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ   Ένα μουσικό ταξίδι ξεκίνησε στι...

Εκδήλωση στο εντευκτήριο της Βουλής “Εφωνάξανε ως τ’ αστέρια του Ιονίου τα νησιά”

  Η παρουσίαση στο εντευκτήριο της Βουλής του δρώμενου “Εφωνάξανε ως τ’ αστέρια το...

Η Νέα Γενιά Κανταδόρων της Ένωσης Επτανησίων Ελλάδας ταξιδεύει στο Ιόνιο

  Αθήνα 21/7/2017     ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ   Η ΕΝΩΣΗ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ μέσα στα π...

myEptanisa - Πολιτιστικό περιοδικό της Ε.Ε.Ε

  myEptanisa ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΠΟΙΚΙΛΗΣ ΥΛΗΣ της ΕΝΩΣΗΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ   Τα...

Δοκίμιο για την Τέχνη

 

Για την Τέχνη του 21ου Αιώνα.   Της Kάλλιας Κουβά.

 

ΘΡΑΥΣΜΑΤΑ (από τον κόσμο του πραγματικού)


Η Τέχνη σαν Θεραπεία και η επιστροφή στην Εδέμ.

 

 

 H Τέχνη της ζωγραφικής, όπως και όλες οι Τέχνες, καθ΄ όλη την διάρκεια της ιστορίας της, λειτούργησε σαν μία γέφυρα κατανόησης των Μυστηρίων που μας περιβάλλουν. Με αυτόν τον τρόπο ο θεατής  μεταστοιχείωνε του φόβους του για τα αναπάντητα ερωτήματα της ύπαρξης του μέσα από το έργο, σε μια αόρατη σύνδεση με αυτό. 


 Σήμερα, στις αρχές του 21ου αιώνα οι καλλιτέχνες αντιλαμβάνονται τις Τέχνες περισσότερο σαν πεδία προβληματισμού ή διαμαρτυρίας. Αναδεικνύεται ο νους και η εφευρετικότητα τους, πολλές φορές περισσότερο και από το ίδιο το έργο τους.  Πόσο όμως ένα έργο που έχει δημιουργηθεί από τον νου ενός καλλιτέχνη μπορεί να συνδέσει τον θεατή με το αχαρτογράφητο κομμάτι της ύπαρξής μας;

 

 

 Αυτό που εκθέτω σήμερα είναι ένας δικός μου τρόπος να εξερευνήσω ξανά το Άδηλο και να θεραπευτώ μέσα απ΄ αυτή μου την πράξη. Κάθε φορά που βουτώ στα βαθιά και καθαρά νερά της αρμονίας, των χρωμάτων και της ισορροπίας των μεταξύ των σχέσεων, δημιουργώ υγιείς συνδέσμους με εμένα και το περιβάλλον μου. Του προσφέρω ένα πεδίο όπου να μπορεί να αναπτύξει την διαίσθηση και την βαθύτερη όραση που χρειάζεται  για να πλοηγηθεί σε μια νέα Εδέμ.  Την είσοδο μας σ΄αυτήν την Εδέμ, μπορούμε να την προσφέρουμε μόνοι μας  στον εαυτό μας και στο περιβάλλον μας δια μέσου των αρμονικών σχέσεων που δημιουργούμε. Με αυτόν τον τρόπο θεραπεύουμε τον εαυτό μας. Θεραπεία χωρίς αναγνώριση της ομορφιάς και της εσωτερικής αρμονίας που διέπει τα πάντα, δεν μπορεί να επιτευχθεί.


 Η ζωγραφική όταν εκλεπτύνει τα εκφραστικά της μέσα μπορεί να λειτουργήσει σαν γέφυρα προς τον αληθινό κόσμο ενώ μέσα από την διεύρυνση της όρασης  ελευθερώνεται η δύναμη που απορρέει από την Αρμονία. Ερμηνεύοντας έργα της Αναγέννησης και του Μπαρόκ, επιχειρώ να ανοίξω μία Πύλη αντίληψης προς τις ξεχασμένες ποιότητες. Αυτή η Πύλη μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά γιατί δεν απευθύνεται στον νου μας αλλά στην αίσθηση της αρμονίας και του μυστηρίου που περιέχει η ίδια μας η ύπαρξη.

 

 

 

 

Σκέψεις και προτάσεις:

 

Ο 20ος ΑΙΩΝΑΣ

 

 Ο 20ος αιώνας χαρακτηρίστηκε από την αναζήτηση της πηγαίας και αυθόρμητης έκφρασης. Οι καλλιτέχνες αναζητούσαν περιφερειακά καινούργιους, πρωτότυπους δρόμους για ν΄αφήσουν το προσωπικό τους στίγμα στο βιβλίο των εικαστικών Τεχνών. Στα τέλη του 19ου αιώνα, μεγάλοι καλλιτέχνες όπως ο Μονέ , ο Μανέ, ο Ρενουάρ και μετέπειτα ο Σεζάν άνοιξαν τον δρόμο στην ζωγραφική της έκφρασης.
Παρατηρώντας απ΄ευθείας την φύση άντλησαν απ΄αυτήν την παροδικότητα του φωτός και την αέναη αλλαγή του κατά την διάρκεια της ημέρας αλλά και των εποχών του έτους. Τα έργα τους είχαν την ελαφράδα των αλλαγών της φύσης και την δροσιά μιας ζωγραφικής που είχε τις ρίζες της στην μεγάλη τέχνη αλλά κάνει τα άλματά της δημιουργώντας έναν καινούργιο  καμβά...
 Άλλα γκρουπ καλλιτεχνών, στις αρχές του εικοστού αιώνα, εξέφρασαν τις πολιτικές τους ανησυχίες, όπως ο Κίρκνερ  και ο Όττο Ντιξ ενώ άλλοι προσπαθώντας να εμφανίσουν κομμάτια του ασυνειδήτου μας, προσχώρησαν στον υπερρεαλισμό. Όσο για τον Ματίς και τον Πικάσο, δημιούργησαν από μόνοι τους ''σχολή'', που καθόρισε την μετέπειτα πορεία της ζωγραφικής.

 'Ολοι οι καλλιτέχνες των αρχών του 20ου αιώνα είχαν τις βάσεις τους στις τεχνικές της ζωγραφικής. Οι εκτινάξεις τους απ΄ αυτήν την βάση προς τους εκφραστικούς τους στόχους υπήρξαν δυνατές και εύστοχες. Στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα όμως τα πράγματα άρχισαν ν΄αλλάζουν.
Οι καλλιτέχνες, έψαχναν κυρίως μέσω της τέχνης τους, κάτι που δεν θα είχε ξαναεμφανιστεί  σαν εικαστική πρόταση και συγχρόνως θα τους απελευθέρωνε εκφραστικά. Παράλληλα, οι κοινωνικοπολιτικές αλλαγές  ήταν ραγδαίες. Παγκόσμιοι πόλεμοι, τεχνικές και τεχνολογικές ανακαλύψεις, κοινωνικές επαναστάσεις, αμφισβητήσεις και αλλαγές  του σύγχρονου ανθρώπου σε σχέση με την θέση του σ΄έναν κόσμο που πλέον εξελισσόταν ερήμην του, πίεζαν τον καλλιτέχνη του 20ου αιώνα σ΄έναν αγώνα δρόμου.


 Η ζωγραφική τέχνη έχανε σιγά σιγά την τεχνική της αρτιότητα και εξελισσόταν σε ένα σπορ υψηλών απαιτήσεων όσον αφορά την πρωτοτυπία της αλλά αμφιβόλου ποιότητας όσον αφορά την τεχνική της. ΄Ετσι καθώς αναφέρεται πολύ εύστοχα στο κείμενο του Μίλαν Κούντερα “Αθανασία”, χάθηκε σιγά σιγά η φλόγα πού έκαιγε τους ζωγράφους της Ιμπρεσσιονιστικής περιόδου αλλά και των αρχών του εικοστού αιώνα.


 (Η Αθανασία, μέρος 6ο,κεφάλαιο 7)
“....Στους ζωγράφους, η επιθυμία να “πηγαίνουν μπροστά” έγινε νεύρωση. Είχαν όλοι βαλθεί να τρέχουν προς όλες τις κατευθύνσεις, να διασταυρώνονται οι μεν με τους δε σαν εκνευρισμένοι διαβάτες στην ίδια πλατεία μιας ίδιας πόλης. Όλοι ήθελαν να ξεχωρίζουν και ο καθένας πάσχιζε να ανακαλύψει ξανά μια ανακάλυψη που ο άλλος δεν είχε ανακαλύψει ξανά.....”

 
 Συνέβη όμως και κάτι άλλο. Περνώντας οι γενιές, οι νεότεροι εικαστικοί καλλιτέχνες έπαψαν σιγά σιγά να διδάσκονται την τέχνη της ζωγραφικής και της γλυπτικής. Οι τεχνικές που οι γενιές του Μονέ και του Πικάσο ήξεραν θαυμάσια να χειρίζονται και που τους επέτρεπε να αφαιρούν χωρίς να χάνουν την εκφραστική τους δύναμη και την καλλιτεχνική τους αξία,  άρχισαν σιγά σιγά να χάνεται. Εκείνοι είχαν διδαχθεί σύνθεση, χρώμα και σχέδιο. Είχαν μαθητεύσει στα μουσεία και πλάι σε δασκάλους που ήξεραν την Τέχνη και τους καθοδηγούσαν σωστά. Φτάνοντας περίπου στα μέσα του 20ου αιώνα, ο κρίκος που συνέδεε τις γενιές των νέων καλλιτεχνών και που μετέδιδε σ΄αυτούς τις τεχνικές, έσπασε.


Και να πως συνέβη:
 Υπήρξε τόσο μεγάλη και δυνατή η έλξη των νέων μορφών έκφρασης, που στις σχολές Καλών Τεχνών και στα εργαστήρια τους, άρχιζαν να διδάσκουν τις τεχνικές της ζωγραφικής... από τον Σεζάν! Και εκείνοι που δίδασκαν σ΄αυτές τις Σχολές δεν ήταν  πια μεγάλα ονόματα των εικαστικών Τεχνών ή καλοί τεχνίτες, παρά μέτριοι ζωγράφοι που διάλεξαν την ακαδημαϊκή καριέρα. Χάθηκε λοιπόν σιγά σιγά το λεξιλόγιο και η Τέχνη απογυμνώθηκε από την τεχνική της βάση που την βοηθούσε να ανελιχτεί σε υψηλά μονοπάτια…
 Η έκφραση  είχε πλέον πρώτο λόγο. Μα πώς να εκφραστεί κανείς εάν του λείπουν τα εκφραστικά κλειδιά; Πως μπορεί να επιλέξει κάποιον εκφραστικό δρόμο μέσα από τα ψίχουλα των τεχνικών που οι σύγχρονες σχολές καλών Τεχνών τον ταΐζουν; Γίνεται να μην έχουμε μελετήσει Μπαχ, Μότσαρτ, Μπετόβεν και να λέμε ότι έχουμε κάνει σπουδές μουσικής; Γίνεται να ξεκινάμε την μελέτη μας στις εικαστικές τέχνες αφαιρώντας πριν καν μάθουμε να προσθέτουμε; Έτσι λοιπόν έχουμε φθάσει στο τέλος της πρώτης 10ετίας του 21ου αιώνα και ψάχνουμε ακόμα για.....

πρωτοποριακές  τεχνικές, συνεχίζοντας να αγνοούμε το πρόβλημα του ελλείμματος των τεχνικών.
 Υπάρχει άραγε κάποια ελπίδα να ξαναδούμε την σημασία των τεχνικών ή θα περιορίσουμε την σημασία της στις σποραδικές εμφανίσεις καλλιτεχνών που προβάλλουν διαφάνειες στον μουσαμά και μιμούνται ψυχρά την πραγματικότητα; Οι τεχνικές, μας εισάγουν απλά στην αναπαράσταση ή μπορούν να χρησιμεύσουν σαν τρόπος εμβάθυνσης τόσο στην Τέχνη όσο και στην συνειδητότητα του καλλιτέχνη;

 

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΗΣΗΣ

 

  Στον 21ο αιώνα, ο καλλιτέχνης που εξακολουθεί να ψάχνει δρόμους πρωτοποριακούς, βαδίζει ακόμα στον προηγούμενο αιώνα. ΄Ολα όσα είχαν να ειπωθούν από πλευρά πρωτοπορίας – πρωτοτυπίας σ΄έναν καμβά, έχουν ειπωθεί. Εδώ και αρκετά χρόνια οι ζωγράφοι λέγονται πια εικαστικοί
και οι περιοχές που εξερευνούν δεν έχουν πολλά κοινά με τον καμβά… ούτε καν με τον δισδιάστατο χώρο. Τώρα τα όρια της ζωγραφικής, της γλυπτικής καθώς και της τέχνης των υπολογιστών, είναι ασαφή. Η Τέχνη, η χειρονακτική Τέχνη της ζωγραφικής, μοιάζει να μην έχει πια θέση
στο σημερινό γίγνεσθαι.


Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Καλλιτέχνης κατ΄αρχάς σημαίνει δεξιοτέχνης. Αν αυτό το πρώτο στάδιο δεν κατακτηθεί ή δεν βρίσκεται σε διαδικασία κατάκτησης τίποτε δεν μπορεί να αναβλύσει πέραν κάποιων εκφραστικών εκρήξεων.

 

 

 Είναι τελείως διαφορετικός ο δρόμος ενός καλλιτέχνη που ξεκινά από την τεχνική κατάρτιση και προχωρά προσπαθώντας να δαμάσει τα εκφραστικά του μέσα και διαφορετικός ο δρόμος του, όταν, μη γνωρίζοντας τα υλικά του και τις δυνατότητές τους , προσπαθεί να εκφράσει την αντίθεσή του σε κάτι ή την άρνησή του σε κάτι άλλο!
 Με τον πρώτο τρόπο, μπορεί να εισχωρήσει βαθύτερα στον κόσμο που τον περιβάλλει και αναπαριστώντας τον  να ανακαλέσει ποιότητες που αντιστοιχούν σε ψυχικές δυνάμεις του ίδιου. Δουλεύοντας ένα έργο περνά από την διαδικασία καθαρισμού από τις επιταγές του Εγώ που θέλει να εμφανιστεί και να εκφράσει την μοναδικότητά του. Τέχνη δεν είναι η αναβάθμιση του καλλιτέχνη σ΄ένα ξεχωριστό βάθρο αλλά η κατάδυσή  του σε μέρη   που τον εκλεπτύνουν και τον ανεβάζουν την δημιουργία του και όχι τον ίδιο σε επίπεδο (όχι διαμαρτυρίας ή διαχωρισμού) ενότητας όλων των ψυχικών του δυνάμεων ώστε να αναβαθμιστεί σε ένα νέο είδος. Μέσω της Τέχνης του μπορεί να  αποκωδικοποιεί τον ανώτερο σκοπό του - που δεν είναι η έκφραση της ομορφιάς , ή η έκφραση του Εγώ του. Δεν είναι επίσης η στείρα αναπαράσταση κανενός παλαιότερου ζωγραφικού θέματος. Είναι η ανέλκυση του χαμένου θησαυρού της εκλέπτυνσης της ψυχής  του και μαζί ολόκληρου του κόσμου που μέσω του δημιουργήματός του θα κοινωνήσει αυτήν την αλήθεια.
Ο καλλιτέχνης του εικοστού αιώνα, βάσισε την ουσία της τέχνης του, περισσότερο στο Εγώ του, στην διάκρισή του σαν προσωπικότητα και λιγότερο στην τεχνική του.

 

Είναι όμως η Τέχνη μόνο ένα εικαστικό μανιφέστο της εποχής της ή μπορεί να αποκτήσει έναν βαθύτερο ρόλο;

 

 Η έκφραση της οδύνης δεν είναι αυτοσκοπός. Η Τέχνη που στοχεύει στην έκφραση της είναι εκείνη που επιμένει να υποδεικνύει στον άνθρωπο ότι δεν είναι τίποτε άλλο από έναν οργανισμό που κατά κύριο λόγο είναι προορισμένος να υφίσταται πόνο. Η Τέχνη της έκφρασης του εαυτού σαν αυτοσκοπός επίσης παρακολουθεί τα ξεσπάσματα των ψυχικών αγωνιών ή επιθυμιών αλλά δεν προχωρά προς κανενός είδους λύτρωση.
 Σε όλες τις εποχές που άνθισε η Τέχνη παρατηρούμε μία άνθηση και του πνεύματος. Η Τέχνη στην αρχαία Ελλάδα αλλά και στην αρχαϊκή εποχή
ήταν άρτια τεχνικά και αναδείκνυε τα ιδανικά στα οποία στόχευε το τότε πνεύμα. Η Τέχνη της Αρχαίας Αιγύπτου, της Αναγέννησης, η Τέχνη της
Κίνας ή η Ιαπωνική Τέχνη κ.ά. είχαν επίσης τα ίδια χαρακτηριστικά - υψηλή αισθητική, τεχνική κατάρτιση και ανώτερο του μέσου όρου
πνευματικό περιβάλλον μέσα στο οποίο άνθιζε.
 Τέχνη κατ΄αρχάς σημαίνει τεχνική. Καμιά τέχνη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί έτσι χωρίς τεχνική κατάρτιση. Ο πλουτισμός του εκφραστικού λεξιλογίου βοηθά  τον καλλιτέχνη αλλά και τον θεατή να εκτεθεί σε λεπτότερες αντιλήψεις και έννοιες. Κατά την διάρκεια του 19ου και 20ου αιώνα τα μηνύματα και τα ερωτήματα που ενετίθεντο μέσα από τις τέχνες, είχαν να κάνουν με τις κοινωνικοπολιτικές  ανησυχίες  της εποχής. Κοινωνικές επαναστάσεις, σταδιακή άνοδος της αστικής τάξης, μείωση της ανάθεσης έργων Τέχνης από μεγάλους και πλούσιους χορηγούς όπως ήταν η εκκλησία, οι αριστοκρατία και οι βασιλείς κ.λ.π.

 Άνοδος του προλεταριάτου και αγώνες κοινωνικής ισότητας, απασχολούσαν τους καλλιτέχνες του 20ου αιώνα.  Χρειαζόταν εύκολους και φτηνούς εκφραστικούς τρόπους πρώτον για να συγκινήσουν το κοινό τους άμεσα και δεύτερον  να γίνουν κατανοητοί απ΄αυτό με τρόπους περισσότερο λιτούς και σχηματικούς. Οι καλλιτέχνες της εποχής δεν είχαν πλέον την υποχρέωση απέναντι σε κάποιον πλούσιο χορηγό. Μόνοι τους αποφάσιζαν για την θεματολογία και την τεχνοτροπία που θα ακολουθούσαν. Πλούσιοι αστοί εμφανίστηκαν στην Ευρώπη των αρχών του 20ου αιώνα. Υποστήριξαν τους καλλιτέχνες και ανέδειξαν τα κινήματα της εποχής. Στους καλλιτεχνικούς κόλπους φώλιαζαν ιδέες καινούργιες και επαναστατικές που απομακρύνονταν από τις αξίες και τις απαιτήσεις των παλαιοτέρων ετών. Οι καλλιτέχνες δεν σύχναζαν πλέον σε αυτοκρατορικές αυλές αλλά σε καλλιτεχνικά καφενεία όπου σχημάτιζαν τα μανιφέστα της καινούργιας Τέχνης της έκφρασης και της σκέψης τους.


 Δημιουργήθηκαν έργα τεράστιας εκφραστικής αξίας που φυσικά χρησιμεύουν και σαν ντοκουμέντα της εποχής και της σκέψης που παλλόταν μέσα σ΄αυτήν. Η Γκουέρνικα του Πικάσο είναι ένα κορυφαίο έργο του 20ου αιώνα γιατί εκτός από την εκφραστική του μεγαλοφυΐα, την απαράμιλλη συνθετική του δύναμη, είναι ένα μανιφέστο αντιπολεμικό και σαν τέτοιο θα καθορίσει την εικόνα αυτού του αιώνα με τους 2 παγκόσμιους πολέμους. Μεγάλοι καλλιτέχνες των αρχών του 20ου αιώνα δονούσαν τις αίθουσες των τεχνών με τα έργα τους που ήταν γεμάτα από την άριστη γνώση των εκφραστικών τους μέσων και την στοχευόμενα τέλεια έκφραση μέσα από  λιτούς και άμεσους τρόπους.
Τι συνέβη όμως στην επόμενη γενιά καλλιτεχνών και στην αμέσως επόμενη; Οι γενιές που ακολούθησαν γιατί έχασαν σταδιακά αυτήν την επιδεξιότητα; Πότε σταμάτησαν να διδάσκονται οι τεχνικές της ζωγραφικής ; Που οδήγησε αυτό;

 

 

Η ΑΝΑΓΚΗ ΤΗΣ ΕΚΜΑΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΣΤΙΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ. Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ

 

 Η πρακτικότητα των προβλημάτων της εκμάθησης της Τέχνης μας τοποθετεί ξανά στην παρούσα στιγμή. Μικραίνει το μέγεθος του εγώ και μεγαλώνει τον νοητικό χώρο του καλλιτέχνη. Ο 20ος αιώνας επικεντρώθηκε στην αξία του ανθρώπινου μυαλού και των δυνατοτήτων του.  Οι καινούργιες τεχνικές του έχαναν σιγά σιγά την διεισδυτικότητα τους να ''βλέπουν''. Έγιναν εγκεφαλικές και συγκινησιακές.  
 Οι προηγούμενες εποχές περιείχαν την ικανότητα των καλλιτεχνών να ακουμπούν με επιμέλεια και σεβασμό το αντικείμενο της σύνθεσής τους και να ανασηκώνουν απ΄αυτό τις βαθύτερες του ποιότητες. Η φόρμα γινόταν λεπτότερη. Εισέρχονταν μέσα της στοιχεία σύνθετα και καλοδουλεμένα. Έτσι συνέβαλλε στην εκλέπτυνση και την άνοδο της ψυχής σε λεπτότερα στρώματα. Σε αποχρώσεις που υποχρεώνουν την ψυχή να διευρυνθεί για να τις αντιληφθεί. Ο καμβάς του ζωγράφου ή το υλικό του γλύπτη γίνονται καμβάς ζωής όπου επάνω του υφαίνονταν υπαινιγμοί και ημιτόνια και όλο αυτό συνέβαλε στην εξέλιξη του. Όχι μόνο του καλλιτέχνη αλλά αυτής της παγκόσμιας ψυχής που περιέχει όλα τα πλάσματα και τις μεταξύ τους σχέσεις. Η Τέχνη είναι η σχέση του καλλιτέχνη με το ανώτερο  αλλά και μέσω του έργου του η σχέση του με το όλον της ζωής.


 Οι βυζαντινοί αγιογράφοι ζωγράφιζαν ξανά και ξανά εικόνες αγίων χωρίς να τους επιτρέπεται να αλλάξουν σχεδόν τίποτε από τις εικόνες αυτές.
Όλη τους η ικανότητα δεν επικεντρωνόταν στην έκφραση της ιδιαιτερότητας τους ως ζωγράφοι αλλά στην δυνατότητα που είχαν να  διεισδύουν  στον κόσμο του άδηλου και από κει να επιστρέφουν με κάποιο υλικό που θα έκανε το έργο τους ξεχωριστό. Και λέγοντας ξεχωριστό δεν εννοούμε εκείνο πού ξεχωρίζει αλλά εκείνο που με την λάμψη της εκφραστικής του δύναμης διαχωρίζεται από εκείνα τα έργα στα οποία οι ζωγράφοι τους δεν κατάφεραν να κάνουν αυτήν τη βουτιά.

 Τι απομένει λοιπόν όταν κανείς ‘ξαναζωγραφίζει’ ένα έργο τέχνης; Τι είναι εκείνο που ζητείται από τον βυζαντινό αγιογράφο όταν του έχει δοθεί
το πρόσωπο, τα χρώματα, η στάση και η τεχνική; Τι είναι εκείνο που διακρίνουμε όταν κοιτάμε έναν πίνακα του Τιτσιάνο και το ''αντίγραφό'' του από τον Ρούμπενς; Τι μπορεί να κάνει δυο κούρους ή δυο κόρες της ίδιας περιόδου να είναι τόσο μοναδικές; Μήπως η υπογραφή του καλλιτέχνη; Όχι βέβαια διότι δεν υπήρχε καν!! Τι μπορεί να είναι εκείνο που απομένει σαν υπόστρωμα κάτω απ΄όλα τα σχήματα
και τις φόρμες που σου έχουν δοθεί εκ των προτέρων;


 Είναι η ανεπαίσθητη διαφορά στο ψυχικό κάλλος που διαχωρίζει τον έναν καλλιτέχνη από τον άλλο. Καλούμαστε έτσι να αναζητήσουμε τις λεπτές αποχρώσεις δύο ανθρώπων που ενώ έχουν την  πρόθεση να απεικονίσουν το ίδιο αντικείμενο και ενώ όλα τα στοιχεία τείνουν να είναι ίδια, κάτι βαθύτερο τα κάνει να διαφέρουν. Οι μικροαποκλήσεις τους, η “μουσική σύνθεση που ενορχηστρώνουν”, κάνει τον καθένα τους να δημιουργεί πιθανώς ένα βαθειά ξεχωριστό σε ομορφιά έργο.
 Πλησιάζοντας ένα παλαιότερο έργο, το ερέθισμα που κάποιες φορές προκαλεί, μοιάζει πολύ με εκείνο των αυθεντικών στιγμών ζωής. Ο καλλιτέχνης νιώθει την ανάγκη να το “αναπαραστήσει”. Κατ΄αρχάς μέσα του. Μετά να το δει να ξαναπλάθεται σαν μια υπέροχη χειρονομία από τον ίδιο. Έτσι μπαίνει στον χώρο του να ερμηνεύσει με τον δικό του τρόπο το έργο. Τι ήταν εκείνο που τους συντάραξε σ΄αυτό; Αρχίζουν ένα ταξίδι προσέγγισης, σχεδόν ολότελα απαλλαγμένοι από την υπεροψία του να φτιάξουν κάτι καινούργιο, κάτι εντελώς δικό τους. Πλησιάζοντας το αρχικό έργο, του αποκαλύπτονται σιγά σιγά οι σχέσεις που το δομούν. Έτσι ο καλλιτέχνης που το πλησιάζει ερμηνεύοντάς το, γίνεται μάρτυρας του κτισίματος ενός έργου κάποιου άλλου καλλιτέχνη και συγχρόνως βρίσκει τους κατάλληλους τρόπους να το επαναδομήσει. Είναι ένα ταξίδι περισσότερο εσωτερικό, που δημιουργεί μια σειρά επαφών  με τον καλλιτέχνη που ερμηνεύει. Εμβαθύνει στις προθέσεις του και έρχεται σε επαφή με τις αποφάσεις του.


 Κατά την διάρκεια της  πορείας της δουλειάς του χάνει την πρόκληση της σύγκρισης με το αρχικό έργο. Διατρέχοντας την διαδρομή της επαναδημιουργίας του, αποκτά θαυμασμό και εγγύτητα προς τον καλλιτέχνη που το δημιούργησε. Η αναζήτηση της ταυτότητας του καλλιτέχνη είναι συχνά ένα εμπόδιο που όταν μπαίνει κανείς στον χώρο της ερμηνείας παλαιότερων έργων, έστω και για λίγο, το αντιλαμβάνεται. Σε εκείνη την κατάσταση δεν έχει σημασία να προβληθεί το εγώ του καλλιτέχνη αλλά να διασταλεί όσο γίνεται περισσότερο η σχέση του με την ίδια την πηγή της δημιουργίας. Αυτή η σχέση διευρύνεται με την τριβή στις τεχνικές και την συγκομιδή των εκλεπτυσμένων σχέσεων της φόρμας, των χρωμάτων και της σύνθεσης. Η ερμηνεία ενός αρχικού έργου, υπήρξε πάντοτε ταμπού για τον χώρο της ζωγραφικής. Βλέποντάς το όμως από τον χώρο της
εσωτερικής εξέλιξης του καλλιτέχνη, είναι μία άσκηση τελειοποίησης τεχνικών και παράλληλα μία μορφή συνομιλίας. Οι καλλιτέχνες σπάνια έχουν την επαφή με το έργο και τις τεχνικές άλλων. Με αυτόν τον τρόπο, κοιτώντας ένα έργο του Καραβάτζιο ή του Τιτσιάνο που έχει ερμηνεύσει ο Ρούμπενς, δεν κάνουμε κριτική αλλά ερχόμαστε σε επαφή με τις αποδώσεις του ίδιου θέματος στην χρονική απόσταση που τα χωρίζει έχοντας απέναντι μας δύο διαφορετικούς ανθρώπους. Αφαιρώντας τα αρχικά ερεθίσματα, εκείνο που οδηγεί έναν καλλιτέχνη που ερμηνεύει ένα έργο, είναι ο θαυμασμός του για το πρωτότυπο και η ανάγκη του να το ξαναδιαβάσει με τον δικό του τρόπο.

 

 

 

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΖΩΗ

ΟΛΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ

 

 Γιατί μπορεί όλες αυτές οι σκέψεις για την άρτια τεχνική των προηγούμενων αιώνων να αφορούν τους καλλιτέχνες του 21ου αιώνα;
Σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά χρειαζόμαστε να ανατρέξουμε στις πηγές της εικαστικής έκφρασης. Τώρα που εμείς, για να προχωρήσουμε και να εξελιχτούμε σαν είδος θα χρειαστεί να γίνουμε συνειδητοί πολίτες αυτού του κόσμου στον οποίο
συμπεριλαμβανόμαστε. Συνειδητός σημαίνει κατ΄αρχάς εν εγρήγορσει, δηλαδή ξύπνιος. Σημαίνει να έχει κανείς μια βαθειά και άμεση αντίληψη του κόσμου που αποτελεί μέρος του.
 ΄Οσο ο άνθρωπος αφυπνίζεται και από ατομικό όν κλεισμένο στους φόβους του και τις προσδοκίες του, αναδύεται σ΄έναν άνθρωπο που παραμερίζει τα σκοτάδια της ατομικότητας του και βγαίνει στο φως της ευθύνης του απέναντι σε ό,τι υπάρχει. – τότε και η Τέχνη της ζωγραφικής και της γλυπτικής  θα πάψει να απεικονίζει τον συχνά εφιαλτικό κόσμο της εγωκεντρικής ψυχής. Ο καινούργιος καλλιτέχνης που αναδυθεί, θα εμβαθύνει ξανά στην εκμάθηση της τέχνης του και σκοπός του θα είναι πρώτα απ΄όλα να γνωρίσει ξανά το υλικό του. Η ατομικότητα και η ανάγκη του καλλιτέχνη να ξεχωρίζει, δίνει την θέση της στην άριστη γνώση και στην εκλέπτυνση των εκφραστικών του μέσων.


 Καθώς ο καλλιτέχνης γίνεται συνειδητός  πολίτης του κόσμου, αναλαμβάνει την ευθύνη να ανυψώσει  την Τέχνη του και να ανοίξει τον δρόμο και μέσα απ΄αυτήν στον καινούργιο άνθρωπο. Μια οικουμενική ψυχή που αγκαλιάζει τα πάντα και συγκεντρώνει την προσοχή της στην ανατίμησή της και στην εμβάνθυνσή της. Τίποτε δεν μοιάζει επουσιώδες. Όπως στους αρχαίους καλλιτέχνες των χρυσών περιόδων. Ο καλλιτέχνης μαθαίνει ξανά τα υλικά του. Το χρώμα, η σύνθεση , το σχέδιο όλα μπαίνουν σε φάση λεπτών χειρισμών για να μπορέσουν να αποδώσουν την ομορφιά της αναδυόμενης παγκόσμιας ψυχής. Δεν επικεντρώνεται στην ατομικότητά του αλλά στην αρμονία, στην καλαισθησία και στην τελειοποίηση των μέσων που χρησιμοποιεί και σ΄ένα τελικό αποτέλεσμα που θα είναι αντάξιο του ανθρώπου του Φωτός. Μπαίνουμε σ΄ ένα βασίλειο που η καλαισθησία και η αρμονία θα είναι η εικόνα που θα καθρεπτίζουμε απέναντι σ΄ένα Σύμπαν καλαίσθητο. Επικεντρωνόμαστε όχι πια στο αποτέλεσμα που έχουμε φέρει με τις πράξεις μας στον κόσμο, την αδικία, την φτώχια, την αρρώστια, την απληστία την μισαλλοδοξία,

αλλά στο να αποδώσουμε την πραγματική μας φύση. Εκείνη  που γεννιέται μέσα από το ταξίδι της ατομικότητας και βαδίζει προς την ένωσή της με τα πάντα. Απεικονίζουμε τα πάνω με τα κάτω, τα μέσα με τα έξω, τα μικρά με τα μεγάλα και τελικά την ένωση όλων.

 

 Αυτό συνεπάγεται  η ανάγκη μας  να μάθουμε ξανά πρόσθεση πριν κάνουμε αφαίρεση. Ως τώρα σπαταλάμε πολύ ενέργεια διαιρώντας πράγματα πριν ακόμα διανοηθούμε την ενότητά τους.  Ομφαλοσκοπούμε με μεγάλη σοβαρότητα γύρω από ερωτήματα που προκύπτουν από εγκεφαλικά προβλήματα που εμείς οι ίδιοι έχουμε δημιουργήσει. Και αυτά τα προβλήματα τα ανάγουμε σε εικαστικούς προβληματισμούς.
 Ας μάθουμε καλά την Τέχνη μας για να δώσουμε στις επόμενες γενιές καλλιτεχνών τα εργαλεία που χρειάζονται ηθικά και τεχνικά για να εκφράσουν τον καινούργιο οικουμενικό άνθρωπο με την ανώτερη συνείδηση που με το άρμα του θα παρασύρει το σώμα της ανθρωπότητας προς την αρμονία της Ενότητας. Ας γίνουμε οι χαμένοι κρίκοι της αλυσίδας του νοήματος.

 

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΒΛΕΠΕΙΝ ΚΑΙ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΟΔΗΓΗΣΕΙ

 

 Η εκμάθηση του να βλέπει κανείς είναι μια ανάγκη που θα μας αναβαθμίσει όχι μόνον σαν καλλιτέχνες αλλά και σαν απλούς πολίτες που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Λέμε συχνά την φράση ''να βλέπεις τα πράγματα σε βάθος'' εννοώντας να τους αποδίδουμε το βαθύτερο νόημα τους.  Όμως δεν αποδίδει η λέξη βάθος την πραγματική κίνηση που χρειάζεται να κάνουμε. Μιλώντας για την όραση θα λέγαμε καλύτερα πως αποδίδει η λέξη διεύρυνση. Αν για παράδειγμα πάρουμε έναν νεαρό μαθητευόμενο καλλιτέχνη και τον βάλουμε να παρατηρήσει ένα αντικείμενο και να το αναπαραστήσει, θα διαπιστώσουμε ότι απ΄αυτό το αντικείμενο θα αποδοθούν ελάχιστα στοιχεία τα οποία θα είναι γενικές φόρμες φτιαγμένες με έναν σκληρό και ακαλαίσθητο τρόπο. Όσο προχωρά η εκμάθησή του τόσο αυτό το αντικείμενο που αρχικά φάνταζε στα μάτια του σαν ένα πρόχειρο συνονθύλευμα γραμμών και βασικών σκιών, αποκτά σιγά σιγά μια μεγαλύτερη ευκρίνεια. ΄Οσο ο δάσκαλος βοηθά τον μαθητή να διεισδύσει στο αντικείμενο της μελέτης του, τόσο το ''βλέμμα'' του αρχίζει να ξεχωρίζει πράγματα που αρχικά δεν διέκρινε καθόλου.

 

 ΄Οσο η διαδικασία της βελτίωσης της αντίληψης μεγαλώνει, τόσο ο μαθητής εισχωρεί στον κόσμο της Τέχνης του, έχοντας  περισσότερα στοιχεία που μπορούν να τον συνθέσουν. Όσο η αντίληψη του μεγαλώνει τόσο αμβλύνονται οι αντιθέσεις και μεγαλώνει το εύρος του εικαστικού του κόσμου. Ακόμη και ανεπαίσθητες αλλαγές στην υφή γίνονται τώρα κατανοητές και καταγράφονται. Αρχίζει να αντιλαμβάνεται τις διαφορές στις ποιότητες της ύλης των αντικειμένων. Την σκληρότητα ή αντίθετα την απαλότητα που έχει η φόρμα τους καθώς
φωτίζεται. Το πως “αντιδρά” ένα χρώμα ή ένα υλικό ανάλογα με το τι έχει δίπλα του και ούτω καθ΄εξής. Μετά είναι η σύνθεση. Το πως δηλαδή τοποθετούνται στον χώρο τα σχήματα και τα χρώματα έτσι ώστε να παρουσιάζουν μιαν αισθητική ισορροπία.


 Συμβαίνει όμως και κάτι πολύ ενδιαφέρον ακόμα. Καθώς εμβαθύνει κανείς στην Τέχνη του, ελαττώνεται η περιοχή των αντιθέσεων και της κριτικής. Όταν κανείς π.χ. εξερευνά τις υφές των επιφανειών, δεν μπαίνει στην διαδικασία να κρίνει την μία ως καλύτερη από την άλλη. Για αυτόν σημασία έχει η αρμονική συνύπαρξή τους. Το πως σχετίζονται η μία με την άλλη και το αποτέλεσμα αυτής της σχέσης. Αυτό ασυνείδητα ή και συνειδητά εξελίσσει τον καλλιτέχνη και τον βοηθά να βλέπει την ύπαρξη δύο υλικών σαν ευκαιρία να αλληλεπιδράσουν όσο το δυνατόν με πιο αρμονικό τρόπο. Η άσκηση της διεύρυνσης της εσωτερικής όρασης είναι μία διαδικασία που δεν τελειώνει ποτέ ή ίσως και να ολοκληρώνεται όταν ο καλλιτέχνης ασκηθεί τόσο ώστε να αντιλαμβάνεται την γενική αρμονία που υπάρχει γύρω του με

διαύγεια και συνέχεια. Το ίδιο ισχύει και για την εξάσκηση της δυνατότητας να διευρύνει την εσωτερική του όραση και οποιοσδήποτε άνθρωπος.

 

  Μόνο που αντί να καταγράφει σε χαρτί τις μελέτες του, γίνεται παρατηρητής των ίδιων καθημερινών εμπειριών του. ΄Ετσι, μέρα με την μέρα η αντίληψη του μεγαλώνει και ο εσωτερικός του χώρος διευρύνεται ώστε να αγκαλιάσει τα συμβάντα και τις ''αποχρώσεις'' τους. Η οπτική του γίνεται περισσότερο σφαιρική και σαν τέτοια λιγότερο γωνιώδης και αντιθετική.
 Ο άνθρωπος του 21ου αιώνα καλείται να αφήσει τις αντιθέσεις και τον πόνο που αυτές προκαλούν και να βαδίσει προς μια κοινωνία που θα επικοινωνεί ικανοποιητικά και θα βοηθά και στην ανάπτυξή της. Όπως ο καλλιτέχνης που μαθαίνει να αναγνωρίζει τις υφές των αντικειμένων
και φροντίζει να τις εναποθέσει αρμονικά μέσα στην σύνθεσή του, έτσι και ο σύγχρονος άνθρωπος που διευρύνει την παρατηρητικότητά του, αναγνωρίζει την διαφορετικότητα που τον περιβάλλει  την αποδέχεται και την τοποθετεί στον καμβά της ζωής του με σεβασμό, ευκρίνεια και αρμονία.

 

 

Η όραση είναι μια ψυχική δυνατότητα που κατακτάται όσο ο άνθρωπος την καλλιεργεί.

 

 Δεν φανταζόμαστε καν το εύρος αυτής της επιδεξιότητας. Οι αρχαίοι Κινέζοι στην ζωγραφική τους, οι Ιάπωνες με τα χαϊκού που περιβάλλονταν από σχέδια των ίδιων των ποιητών, μας δίνουν μία γεύση για το που μπορεί να φθάσει η σύνθεση και  το πως οι ίδιοι αντιλαμβάνονται τον ''κενό'' χώρο όπου μέσα του ''πλένε'' τα συμβάντα του μέχρι τώρα γνωστού κόσμου. Επίσης, κατά την εποχή του μπαρόκ στην Ευρώπη, η Τέχνη απέκτησε μεγάλη δεξιοτεχνία και τα έργα εκείνης της περιόδου χαρακτηρίστηκαν αριστουργήματα.

 

 Τι είναι όμως το “βλέπειν”;

 

 Τι συνιστά αυτή η “διεύρυνση” της όρασης; Μήπως εκείνο που υπάρχει εκεί έξω; Έξω δηλαδή από την σφαίρα της
απασχόλησης μας; Μήπως δηλαδή δεν αντιλαμβανόμαστε καν ότι εκεί “έξω” υπάρχει ένας κόσμος που ρέει και που μας χαρίζει όλα μας τα αρχικά ερεθίσματα; Παρατηρώντας έναν πίνακα του Μπαρόκ, κατ΄αρχήν θαμπωνόμαστε από την διεισδυτικότητα της παρατηρητικότητας του καλλιτέχνη. Υπάρχει όμως και κάτι άλλο που μας κρατά στην σφαίρα της μαγείας και που δεν μπορούμε εύκολα να το αποκρυπτογραφήσουμε. Είναι μια αίσθηση αρμονίας που έχουμε κοιτώντας ένα τέτοιο έργο. Γιατί την έχουμε αυτήν την αίσθηση;


 Ο καλλιτέχνης μέσα από την βαθειά ματιά του στον κόσμο, αποτίμησε και μια άλλη αξία του. Εκείνη της αρμονικότητάς του. Αντιλαμβάνεται την βαθειά τάξη που διέπει την δημιουργία και προσπαθεί να την μεταφέρει στον καμβά του ή στο γλυπτό του. Αυτήν την τάξη ο καλλιτέχνης την ονομάζει σύνθεση. Σε αυτόν τον κόσμο, το μόνο στοιχείο που ίσως δεν μπορεί φυσικά να παράγει
τάξη και αρμονία είναι ο νους. Γι αυτό, καλλιτέχνες και μηχανικοί, προσπαθούν να εμβαθύνουν στα φυσικά φαινόμενα για να αναπαραστήσουν κάτι από την ισορροπία πάνω στην οποία “στέκονται” τα φαινόμενα του κόσμου. Όσο ο νους αποκόβεται από την φυσική πηγή της κοσμικής αρμονίας, βυθίζεται σε έναν κόσμο που ανακυκλώνονται μνήμες, αισθήσεις και συγκινήσεις.

 

 Απομακρύνεται από τον μυστικό ρυθμό και καταλήγει να αναπαριστά... τον εαυτό του!!  Το βλέμμα του σύγχρονου καλλιτέχνη θα μπορούσε να στραφεί εκ νέου προς τα έξω. Να ξαναπιάσει τον χαμένο κρίκο των τεχνικών. Να επαναφορτιστεί στην συνεχή ροή της αέναης ενέργειας και δημιουργίας. Έτσι θα του χαριστεί και ο χώρος που μέσα του πλάθονται όλα. Και ο καινούργιος του καμβάς θα είναι ποτισμένος με την σιωπή των άστρων, το ψιθύρισμα της βροχής μιας αυγής, με την ανάδυση του κόκκινου ήλιου ενός καλοκαιριάτικου πρωινού...
 Συνθέτω σημαίνει τοποθετώ σε αρμονία στον χώρο τα υλικά μου. Τα τοποθετώ έτσι ώστε να μου χαρίζουν την μυστική οδό που θα με ξαναφέρει στο κοίταγμα του κόσμου μου με  καινούργια μάτια. Ξεκινώ από το έργο Τέχνης και η επαφή μου με την ζωή μου, έρχεται σαν κύλισμα.


 Γνωρίζω κάτι που με συνδέει με το βάθος της. Με την αιτία της και ας μην μπορώ να την προσδιορίσω. Αυτή την σχέση την θεωρώ πολύτιμη. Όσο ο κόσμος χάνεται στις υπεραπλουστεύσεις τόσο πιο αναγκαίο μοιάζει το ξανακοίταγμα της σύνθεσης μας. Ως άνθρωπου και ως τεχνίτες. Η γνώση των τεχνικών της ζωγραφικής και της γλυπτικής μαζί με την μελέτη της συνθετικής τους δύναμης είναι οι άγκυρές μας στον κόσμο. Η απαγκίστρωση μας από την κυριαρχία της σκέψης και η εκούσια κατάδυσή μας σ΄αυτό που δεν έχουμε πλάσει εμείς, μας επανατοποθετεί στον πραγματικό κόσμο. Αραχνοΰφαντες, ρέουσες σχέσεις δομούνται και διαλύονται μπροστά στα μάτια μας ενώ εμείς είμαστε οι καταγραφείς τους...


 Όσο πιο πολύ αφηνόμαστε ελεύθεροι από τον νου μας και ανοιγόμαστε στο άγνωστο, τόσο η δημιουργία μας θα περιέχει όστρακα με μαργαριτάρια του αληθινού κόσμου. Η σύνθεση θα είναι η ηχώ που θα μαρτυρά αυτή μας την κατάδυση. Ο χώρος, παρ' όλο που αλλάζει συνεχώς, μοιάζει να μην χάνει ποτέ του την τάξη και την αρμονία του. Σε μια εποχή όπου η ατμόσφαιρα επιβαρύνεται, όπου οι πόλεμοι συνεχίζονται, οι κοινωνικές αδικίες δεν υποχωρούν, όπου το περιβάλλον χάνει καθημερινά κι από κάποιο κομμάτι της ενότητάς του, ο άνθρωπος χρειάζεται να ξυπνήσει από τον ύπνο της ατομικότητας του και να αντικρίσει τον κόσμο με την συμπόνια που θα του χαρίσει η παρατήρηση. Το να μάθει να διακρίνει και διακρίνοντας να συνθέτει είναι ένα εργαλείο που θα τον σηκώσει από το έδαφος και θα τον κάνει να κοιτάξει ξανά τον ουρανό.




ΤΕΛΟΣ